Gezond denken, gezond eten, gezond lezen

In de schappen van de tijdschriftenwinkels vormen ze tegenwoordig een aparte afdeling: de bladen voor een 'mooi en vooral gezond leven'. Je kunt er veel in vinden: tips bij rugpijn, de problemen van werkende moeders, kruidentherapieën van Dr. Vogel, de meest gestelde vragen over vaginale infecties of hoe een huilbui je leven kan redden.

Dat de Nederlander zich erg bezorgd maakt over zijn gezondheid bleek ook uit het deze week gepubliceerde onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau. De Nederlander tobt veel. En de tijdschriften die op de markt zijn vormen zelden een geruststelling. Zo luidt het op de omslag van het blad 'Beter' deze maand: is het griep of een stil hartinfarct?

De tijdschriftenmarkt op dit gebied is grofweg onder te verdelen in bladen voor oudere vrouwen, die veel aandacht besteden aan alternatieve geneeswijzen, en voor een iets jongere lezersgroep, die trouwens ook voornamelijk uit vrouwen bestaat. Bladen als 'Beter' en 'Gezondheidsnieuws' met een oplage van meer dan 100.000 exemplaren verschijnen respectievelijk maandelijks of tweemaandelijks. Ze worden vooral gelezen door vijftig-plussers die volgens de hoofdredacteur van 'Gezondheidsnieuws', Rob Oppedijk, “uitgedokterd zijn in de reguliere geneeskunde. En hun kwalen blijven”.

'Gezondheidsnieuws' bestaat al veertig jaar en begon als exacte kopie van het blad dat door Dr. Vogel, een Zwitser die zichzelf bekwaamde in de natuurgeneeswijze, werd opgericht. Omdat de samenstelling van de lezersgroep zich nauwelijks blijkt te wijzigen, worden ook al veertig jaar lang dezelfde onderwerpen behandeld, zoals overgangsklachten, hoge bloeddruk, incontinentie en nervositeit. Als oplossing voor de kwalen wordt de natuurgeneeswijze van Dr. Vogel en zijn produkten aangedragen.

De inmiddels 94-jarige Alfred Vogel is zelf geen arts, zijn titel komt van een eredoctoraat aan de universiteit van Californië, maar het blad wordt wel nagelezen door een paar regulier opgeleide artsen. Net zoals overigens 'Beter', het zusterblad van 'Gezondheidsnieuws', dat tweemaandelijks verschijnt in een oplage van zo'n 80.000. “Het is eigenlijk hetzelfde blad”, aldus Oppedijk, “alleen gaat het niet zozeer over de produkten van Dr. Vogel. Uit lezersonderzoek bleek zo'n twaalf jaar geleden dat er ruimte was voor een tweede blad dat wel vooral over alternatieve geneeswijzen zou gaan, maar niet uitsluitend over Vogel. Dus dat zijn we toen gaan maken.”

Het staat iedere Nederlander vrij om een blad over gezondheid op te richten en daarin te schrijven wat hem voor de geest komt. “Dat is nu eenmaal vrijheid van meningsuiting”, aldus Hennie Nijenhuis van het ministerie van volksgezondheid. “Nee, er zit niemand in een achterafkamertje na te lezen of er wel of geen onzin in die bladen staat. De bladen worden behandeld als alle andere. We hopen natuurlijk wel dat de redacties de inhoud voldoende in de gaten houden.”

“Het probleem bij dergelijke bladen is, dat er zo ontzettend veel in wordt beloofd”, vindt prof. Jacques Winnubst, hoogleraar psychologie, gezondheid en ziekte aan de universiteit van Utrecht. “Maar dat is een probleem in de hele gezondheidszorg. Al die programma's en artikelen waarin benadrukt wordt hoeveel er mogelijk is, versterken het idee dat alles kan. De klassieke geneeskunde heeft echter een bepaald aanbod en daarmee houdt het op. Een aantal dingen kan gewoon niet. De geneeskunde zou zich bescheidener moeten opstellen. En de zekerheid waarmee veel van die gezondheidsbladen worden gemaakt doet gruwen. Er wordt wat afbeloofd in gezondheidsland.”

Hij onderschrijft de stelling dat Nederlanders zich erg bezorgd maken over hun gezondheid: “Er is hier een overdreven belangstelling voor het lichaam. Maar ook elders, in de Verenigde Staten bijvoorbeeld, is de body-cultuur sterk. Voor een deel komt dat, denk ik, doordat de maatschappij zo individualistisch is geworden. Gezondheid is daarbij heel belangrijk. In andere culturen wordt meer gelet op familieverbanden of de gemeenschap als geheel.”

“Er is ook een economische verklaring voor. Nederland heeft een heel hoge arbeidsproduktiviteit. Er wordt veel gevraagd van werknemers en dat houdt automatisch bezorgdheid over de gezondheid in. Om het allemaal aan te kunnen heb je een sterk lichaam en een sterke geest nodig. De hele nieuwe Arbo-wetgeving wijst op het belang van een sterk lichaam. Bedrijven worden erop aangesproken als werknemers ziek worden. De keuringen worden strenger en het vangnet zoals dat ooit bestond voor werknemers die ziek werden, valt steeds meer weg. Het is dus niet zo gek dat mensen zich zorgen maken over hun gezondheid. Dus wordt dat ook geëxploiteerd, er is een markt voor.”

Naast klassiekers als 'Gezondheidsnieuws' werd de tijdschriftenmarkt een paar jaar geleden aangevuld met meer op jongeren gerichte bladen als 'Santé' en 'Top Santé' en een aantal fitness-bladen voor fietsers, joggers, golfers etc. 'Top Santé' verschijnt sinds april '94 in een oplage van zo'n 110.000 en is een licentie-uitgave van het gelijknamige Franse blad. Het blad richt zich op vrouwen tussen de twintig en vijftig jaar, met interviews bijvoorbeeld in de serie 'Leven met mijn ziekte'. Deze maand over Imke, die doof geworden is. José Molenaar van 'Top Santé': “We zijn een blad over beauty en gezondheid en brengen veel informatieve stukjes over aandoeningen en ziekten. En ook veel over fitness. Deze maand onder andere dance-aerobics en beach-volleybal. Het moet niet te zwaar zijn en ook weer niet te gezellig.” Voor volgende maand staat een verhaal aangekondigd over een sterfproces. Molenaar: “Een man vertelt daarin over het aflopende leven van zijn vrouw. Een hele mooie, liefdevolle beschrijving. We brengen dus geen nare details over operaties en dergelijke.”

Opvallend in veel bladen voor een jongere leeftijdsgroep is de opgewekte toon. 'Huilen is gezond' - 'Frans lijdt aan schizofrenie, maar is wel een ontzettend goede huisman' - 'Kale mannen kunnen heel sexy zijn' - 'Skeeleren is goed voor de heupen'. En het kindje dat leukemie kreeg is nu een vrolijke puber.

'Santé', uitgegeven door Quote Media van Maarten van de Biggelaar, is een van de grootste bladen op dit gebied. De oplage groeit en ligt nu rond de 125.000. Hoofdredacteur Gemma Boormans: “We vormen het midden tussen een vriendelijk publieksblad met een medisch tintje en een medisch blad.” Het blad steekt lezers een hart onder de riem: “We hebben al vanaf het eerste nummer een serie die heet 'vechters'. Daarin vertellen mensen over hun ziekte. We willen laten zien dat zieken ook gewone mensen zijn. We willen dus geen ellende brengen. We gaan ook niet uit van problemen. Je bent niet zielig als je ziek bent.” De typische 'Santé'-invalshoek is spiritueel, psychologisch. Boormans: “Wij kunnen iets met kinderyoga.”

Omdat veel van de vooral vrouwelijke lezers kinderen hebben, brengt 'Santé' deze maand een speciale uitgave 'Santé kids'. Vanaf volgende maand herbergt het blad iedere maand zeven pagina's met onder meer de recente medische ontwikkelingen in de kindergeneeskunde. 'Santé' maakt zich volgens Boormans niet schuldig aan te veel 'beloven', maar gaat wel altijd uit van een positieve benadering.

Hoogleraar Jacques Winnubst: “In die bladen klinkt ook vaak het idee door dat je er zelf veel aan kunt doen. Als je maar gezond eet en veel beweegt enzo, word je wel oud. Ook in de gezondheidspsychologie is er een hele sterke tendens geweest waarin werd gesteld, dat als mensen maar gezond leefden ze ook langer zouden leven. Dat is een gedeeltelijk achterhaalde discussie. Gezond leven leidt natuurlijk wel tot een langer leven, maar niet altijd. En veel mensen kunnen maar moeilijk accepteren dat ze een ziekte krijgen zonder dat ze er iets aan kunnen doen. Voor sommige mensen is hun levensstijl een soort bezweringsritueel geworden. Er zijn mensen die geen kraanwater meer willen drinken of alleen nog maar groenten eten. Die zien er zelden gezond uit. Of ze gaan veel te hard en te veel trainen. Een bekend cardioloog zei altijd: juist die overbezorgdheid is ongezond. De angst voor de dood is vaak sterk en mensen kunnen heel overmatig zijn in hun hang naar gezondheid. Er wordt ook ontzettend veel kul verkondigd op gezondheidsgebied. In veel bladen zie je bijvoorbeeld een overbenadrukking van de rol van de psyche. Veel ziekten zijn genetisch bepaald en daar helpt positief denken ook niet tegen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden