Gezocht: studenten in de talen

Door talenstudies als Engels en Frans samen te voegen, hopen universiteiten meer studenten te trekken. Maar komt dat het niveau van het onderwijs wel ten goede?

Cervantes lezen in de oorspronkelijke taal? Of Hegel of Dante? Het aantal studenten dat dat wil, daalt al jaren en talenstudies zijn daarom ook al tijden op zoek naar manieren om nieuwe groepen studenten te interesseren. Maar nu wordt er ook nog bezuinigd op de geesteswetenschappen (waaronder de talenstudies) en bovendien dringt staatssecretaris Halbe Zijlstra erop aan dat universiteiten brede bacheloropleidingen opzetten. De hervormingen in het alfa-onderwijs zijn erdoor in een stroomversnelling gebracht.

Nederlandse taal- of cultuurstudies kregen dit jaar 5200 inschrijvingen van eerstejaars studenten. Dat is weliswaars net zo veel als in 2006, maar het totaal aantal Nederlandse studenten steeg in die periode met 20 procent. Wereldtalen als Engels en Chinees, maar ook kleine studies als Latijn, Grieks en Keltisch worden niet met opheffing bedreigd. Maar een aantal andere Europese talen - Frans, Duits, Italiaans, enzovoorts - lijken wel de dupe te worden.

In een poging meer studenten enthousiast te maken voor een talenstudie gaat de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) het voorvarendst te werk. Komend studiejaar al gaan zes studies, die samen elf talen vertegenwoordigen, op in een brede bachelor 'Europese talen en culturen'. De Vrije Universiteit in Amsterdam volgt een jaar later; daar worden Engels, Frans, Nederlands en literatuurwetenschap samengevoegd in een brede bachelor 'literatuur en samenleving'. Het idee van die twee brede, driejarige opleidingen is hetzelfde: een deel van de vakken is gemeenschappelijk, daarnaast kunnen studenten zich specialiseren.

Precies zoals staatssecretaris Zijlstra het wil. In zijn 'strategische agenda' voor het hoger onderwijs pleitte hij voor meer van zulke brede opleidingen. "Voor veel studenten is de studiekeuze moeilijk, omdat zij nog niet weten wat zij later voor beroep willen of welke studie goed aansluit op hun beroepsinteresse", schreef hij. "Starten met een brede opleiding en binnen die opleiding steeds meer specialiseren, kan deze studenten helpen en vermindert de kans op uitval."

In Groningen werd daar al aan gewerkt voordat Zijlstra met zijn agenda kwam en verliep de hervorming vrij geruisloos. Aan de Universiteit Leiden is dat anders. Daar wordt gesproken over het samenvoegen van Frans, Duits en Italiaans in een brede bachelor 'taal, cultuur en mediastudies'.

Tot ongenoegen vooral van docenten en studenten Frans. "Middelbare scholieren worden echt niet blij van een brede bachelor", zegt studente Camille Clerx, tweedejaars Frans en lid van de opleidingscommissie. "Bovendien is er al heel veel mogelijk in de keuzeruimte."

Samen met andere studenten en professoren organiseert Clerx protesten en zet ze handtekeningenacties op voor het behoud van haar opleiding. "Het opgaan van Frans in een brede bachelor zou een enorm verlies van kennis en specialisatie betekenen. Daarbij kan het taalniveau in een brede bachelor nooit zo hoog worden als het nu aan het eind van de studie is", verwacht ze. De hoogleraren Johan Rooryck en Paul Smith wijzen daarnaast op 'het maatschappelijk en economisch belang van het Frans'.

Fenedex, de organisatie van Nederlandse exporteurs, wijst inderdaad op het belang van taalonderwijs voor een exportland als Nederland. "Wanneer je een taal niet goed beheerst, kun je in veel landen helemaal geen zaken doen. Het is absoluut een illusie om te denken dat je je met Engels overal redden kunt", stelt directeur Bart Jan Koopman. Of een wetenschappelijke opleiding essentieel is voor goed taalonderwijs, vindt hij moeilijk te zeggen. Wel pleit Koopman voor meer taalvakken in bacheloropleidingen als economie of bedrijfskunde. Een taal om in de gaten te houden? Wie Portugees spreekt, heeft volgens de directeur een streepje voor.

Opvallend dus dat de Universiteit Utrecht - die trouwens doelbewust géén brede studies opzet - vanaf september 2014 de enige voltijd opleiding Portugees in Nederland schrapt. De RUG ziet juist een kans voor zichzelf nu die studie verdwijnt: zij denkt er serieus over na om taalvakken Portugees aan te bieden binnen de nieuwe opleiding 'Europese talen en culturen'.

"Het is gemakkelijker om nieuwe vakken binnen een brede bachelor op te zetten dan een nieuwe opleiding te starten", zegt Rob Wagenaar, directeur van het onderwijsinstituut Letteren aan de Groningse universiteit.

Over het niveau van de taalvaardigheid die zijn studenten op deze manier verwerven, maakt Wagenaar zich weinig zorgen: dat blijft gewoon behouden. Met uitzondering misschien van het niveau in moeilijke talen als Russisch, geeft hij ook toe.

'Dit trekt studenten'
Rob Wagenaar is directeur van het onderwijsinstituut Letteren van de Rijksuniversiteit Groningen. "Al twintig jaar kiezen steeds minder studenten voor een talenstudie. Dan kun je wel blijven roepen dat de opleidingen niet mogen veranderen, maar als niemand je studie kiest, vertoon je het verkeerde kunstje. Er verdwijnen geen talen uit Groningen. Dat zou naar mijn idee ook heel erg onverstandig zijn. We beginnen met de nieuwe opleiding, omdat we het juist essentieel vinden dat studenten goed een taal leren. Vooral Duits en Frans zijn te belangrijk om ten onder te laten gaan omdat te weinig mensen het studeren. Wat wij hopen is dat deze brede bachelor ook scholieren die niet goed weten wat ze willen, motiveert om een taal te kiezen. Studenten die nooit gedacht hadden dat ze Hongaars wilden leren, kunnen dan ineens gegrepen worden door de taal. Verder kunnen studenten van de opleiding Internationale Betrekkingen dankzij de nieuwe bachelor meer talen kiezen dan voorheen. Wanneer meer studenten taalvakken volgen, behouden we de kennis en de specialismen en maken we het onderwijs beter en duurzaam. Het totale pakket scheelt geld. Bovendien: we gebruiken deze hervorming om ons te profileren, precies zoals staatssecretaris Zijlstra van de universiteiten wil. Maar in eerste instantie is de hervorming bedoeld om meer mensen enthousiast te maken voor talen."

'Kennis gaat verloren'
Toon van der Ven is voorzitter van de Vereniging van Leraren in Levende Talen. Hij maakt zich zorgen over het samengaan en verdwijnen van taalstudies. "Deze ontwikkeling is het trieste gevolg van het idee dat alles in steenkolenengels te regelen is. Van oudsher spreken Nederlanders veel verschillende talen. Onze concurrentiepositie gaat verloren als we nu opleidingen laten verdwijnen of samenvoegen. Het spreken van Duits, Chinees of Portugees is essentieel om zaken te doen.Voor het aanleren van een taal is academische bestudering enorm belangrijk. Een brede bachelor werkt alleen als je studenten aantrekt met een brede belangstelling die vervolgens uitstromen in één taal. Maar allerlei brede vakken met een taalsausje er overheen, dat heeft geen zin. Door het verdwijnen of samenvoegen van verschillende opleidingen verliest het onderwijs aan breedte en diepte. Expertise en specialisatie verdwijnen. Universiteiten lijken elkaar vooral als concurrenten te zien, terwijl ze beter zouden kunnen samenwerken. Ik pleit voor meer specialisatie op universiteiten; niet elke taal hoeft overal gegeven te worden. Straks is er geen opleiding Portugees meer in Nederland, terwijl Brazilië een van de snelst groeiende economieën ter wereld is. Dramatisch."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden