OPINIE

Gezocht: liefde voor Europa

Beeld Maartje Geels

In de gemeente Westland stemde twee weken geleden maar liefst een kwart van de kiezers (24,3 procent) op de lijst van Thierry Baudet. Een kwart. Uit het niets. En dat in een gemeente die, naast kiezers, vooral uit kassen bestaat. Een gemeente die daarmee totaal afhankelijk is van die ene Europese markt. Niet alleen voor de afzet van al die paprika’s en tomaten, maar ook voor het aantrekken van arbeid die al dat moois moet oogsten.

Probeer maar eens een verklaring te geven voor de stem op een partij, die op zijn zachtst gezegd onduidelijk is over wat men met Europa wil. Praat je met Baudet dan is een Nederlands uittreden uit de Europese Unie wenselijk, praat je met de man die binnenkort de fractie van Forum voor Democratie in de Eerste Kamer gaat aanvoeren, dan hoeft het niet per se zo’n vaart te lopen.

Het stemgedrag in het Westland is, als het uitgangspunt is dat een kiezer rationeel handelt en het eigenbelang stevig in het vizier heeft, niet zomaar te verklaren. Om het eenvoudig te zeggen: hoe groot de hekel of de vrees, zo u wilt, voor al die in de kassen werkende Polen ook is, je zou toch aannemen dat men in de regio zich terdege bewust is van dat andere grote voordeel van de ene Europese markt en dat bij het stemgedrag voorrang geeft.

De politicologe Catherine de Vries gaf in haar vorige week uitgesproken oratie een mogelijke verklaring voor dergelijk kiezersgedrag. De hoogleraar politiek gedrag aan de Vrije Universiteit in Amsterdam stelde dat naarmate de Europese Unie successen boekt, de kiezer meer geneigd is die toe te schrijven aan nationaal beleid. Volgens haar de verklaring dat in landen die het meest profiteren van de zegeningen van Europese samenwerking euroscepsis als verschijnsel veel meer voorkomt dan in landen die minder profiteren.

Onlustgevoelens

In landen die na de eurocrisis zware klappen kregen, zoals Spanje, Griekenland en Ierland, is weliswaar ook euroscepsis aanwezig en hebben populistische partijen vaste grond onder de voeten gekregen, maar het falen wordt eerder aan de nationale politiek toegeschreven dan aan Brussel en de Europese samenwerking. Hoe positiever men is over het eigen land, des te kleiner het belang dat aan Europa wordt gehecht.

Kijk, niks een ontevreden stem waar Baudet van profiteerde, maar onlustgevoelens die men niet op de eigen regering kan botvieren en dus maar op Europa. Een interessante verklaring die weliswaar niet onmiddellijk op haar validiteit te toetsen valt, maar die politici met het oog op de volgende verkiezingen, die voor het Europees Parlement in mei, aan het denken zou mogen zetten.

Wordt de lijn van twee weken geleden doorgezet, dan haalt Forum voor Democratie zo maar vier tot vijf Europese zetels binnen. Dat moet premier Mark Rutte, die zich in een aantal opeenvolgende internationale speeches meer en meer tot een Europeaan bekende, een gruwel zijn.

De Vries constateert een gebrek aan engagement bij de voorstanders in de Nederlandse politiek van Europese samenwerking. Daar heeft ze voor een groot deel gelijk in. De steun is bij een belangrijk deel van de voorstanders, waaronder naast de VVD ook het CDA en partijen op links, vooral halfslachtig. Bang als men is voor de kiezer.

Rutte bijvoorbeeld kan niet nalaten bij al zijn pro-­Europese opmerkingen ook te vermelden dat de Unie duur is en dat verdere integratie een probleem is. Die halfslachtigheid kan het politieke midden over zeven weken duur komen te staan.

Lex Oomkes

Lex Oomkes is senior politiek redacteur bij Trouw, en schrijft wekelijks een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden