Gezocht: inhoudelijk debat met de PVV

De PVV-fractie verlaat in maart demonstratief het debat over de crisisaanpak van het kabinet, de Kamerleden van andere partijen enigszins in verwarring achterlatend. (Werry Crone) Beeld
De PVV-fractie verlaat in maart demonstratief het debat over de crisisaanpak van het kabinet, de Kamerleden van andere partijen enigszins in verwarring achterlatend. (Werry Crone)

Langzaam komen, vlak voor het zomerreces, de andere fracties in de Tweede Kamer én het kabinet tot een andere manier van omgaan met de PVV. Eindelijk, zegt D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold.

Cees van der Laan en Lex Oomkes

Financieel woordvoerder Tony van Dijck van de PVV werd woensdagavond het vuur na aan de schenen gelegd. Alle andere fracties wilden tot in detail weten wat dan wel zijn alternatief is voor het beleid van minister Bos van financiën dat volgens hem de gewone man dupeert en slechts de elite van dit land bevoordeelt. Subsidies schrappen en elke Nederlander een belastingverlaging van een paar honderd euro is het alternatief van Wilders’ PVV. Dat belastingverlaging volgens elke deskundige niet helpt – door de onzekere tijden potten mensen geld op in plaats van dat ze, zoals Van Dijck wil, naar de keukenzaak gaan – maakte op hem geen indruk.

De rest van de Kamer nodigde Van Dijck uit mee te doen aan een verzoek aan Bos om het eens te laten onderzoeken, maar een onderzoek heeft Van Dijck niet nodig om zijn gelijk te bewijzen, zei hij zelf. Van Dijck moest spitsroeden lopen onder het spervuur aan vragen naar de inhoud van zijn alternatieven. De PVV krijgt niet meer de kans onweersproken met de meest radicale oplossingen te komen, zoals meestal sinds de verkiezingen van 2006.

Het was een mooi moment, vindt Alexander Pechtold, die aan het debat deelnam. „We moeten veel meer duidelijk maken aan de volgers van de politiek dat de standpunten van de PVV inhoudelijk niet kloppen. Dat ze inconsequent zijn. Wilders zegt de man van het vrije woord te zijn, maar wil een boek, de Koran, verbieden. Hij wil Schengen en het vrije verkeer in Europa opzeggen, maar wordt boos als hij in Engeland niet inkomt. De PVV zit vol van die tegenstrijdigheden.”

Een ander voorbeeld. Dinsdag tijdens het mondelinge vragenuurtje beweert PVV-Kamerlid Sietse Fritsma met grote stelligheid dat moslims honderd miljard euro aan sociale voorzieningen en uitkeringen kosten. De verantwoordelijk minister Eberhard van der Laan (integratie) reageerde gedecideerd. „Ik lever u zo snel mogelijk een lijstje met een overzicht van alle kosten én baten en dan praten we verder.”

De rest van politiek Den Haag heeft ogenschijnlijk een andere manier gevonden om de PVV tegemoet te treden en die nieuwe manier werd de laatste weken voor het zomerreces, dat gisteren begon, beproefd. In wezen worden de standpunten van de PVV, wellicht door de daverende verkiezingsoverwinning begin juni, nu serieus genomen. Serieus genoeg om ze in debatten op inhoud te fileren in de hoop de PVV-kiezer te overtuigen dat Wilders’ antwoord op de maatschappelijke problemen de oplossing niet naderbij brengt.

Die nieuwe benadering leek aanvankelijk schipbreuk te lijden nog voor er goed en wel mee begonnen was. SP-fractievoorzitter Agnes Kant viel Wilders aan op zijn eerdere pleidooien bijvoorbeeld het minimumloon af te schaffen. Dat gold altijd voor Wilders als ex-liberaal van de VVD, maar Wilders is niet meer de liberaal van toen. Zijn PVV neemt op sociaal-economische onderwerpen een klassiek sociaal-democratisch standpunt in, omdat hij ook wel inziet dat hij niet meer de oude liberaal kan zijn als hij wil opkomen voor de gewone man of vrouw. Maar toch. Kamerleden zoeken de inhoudelijke standpunten en trachten sinds kort daar de aanval op in te zetten.

Van der Laan was het die namens het kabinet ogenschijnlijk het startsein gaf kritiek van de PVV te weerspreken. Hij was degene die Geert Wilders hard aanpakte toen hij in een Deens tv-interview zei dat ’tens of millions’ moslims Europa uit moeten als ze problemen veroorzaken. Onzin, zoveel moslims zijn er niet eens in Europa, meende Van der Laan. Het bijzondere van zijn reactie was dat het een aparte verklaring was, op eigen initiatief. In de regel reageren ministers niet op deze wijze.

Afgelopen weekeinde voegde twee ministers van de ChristenUnie zich in het koor van de critici. „Wilders levert een achterhoede gevecht. Hij is een overgangsfiguur’’, was samengevat de strekking van het betoog van defensie-minister Eimert van Middelkoop. Rouvoet in NRC Handelsblad: „Je kunt niet volhouden dat criminaliteit een rechtstreekse relatie heeft met de religie die iemand aanhangt’’. De donderdag ervoor viel CDA-minister Piet Hein Donner Wilders aan, al noemde hij zijn naam niet, iedereen wist wie er mee werd bedoeld.

Pechtold ziet langzamerhand een nieuwe benaderingswijze ontstaan in de Kamer. „Ik was woensdag heel blij met de inhoudelijke discussie met de PVV. En gelukkig doet het kabinet inmiddels ook mee. Het kabinet heeft veel informatie, cijfers en gegevens, zoals de dalende migratiestromen, die helaas maar niet ingezet werd. Ik zeg, geef op, ik heb die munitie nodig om de PVV inhoudelijk te bestrijden.”

Inderdaad doet het kabinet mee – en met z’n allen. Dit wordt niet meer exclusief overgelaten aan de integratieminister. Van Middelkoop had Van der Laan tevoren op de hoogte gesteld dat hij een interview over integratie en islam zou geven aan Trouw, niet de terreinen waar hij politiek verantwoordelijk voor is. Van der Laan zelf bevestigt dit. Maar hij wil niet zeggen dat er zoiets als een collectieve afspraak bestaat harde kritiek van de PVV even hard en met argumenten te pareren. Van der Laan: „Zoiets hangt in de lucht”.

Dat hij het voortouw nam met een ongebruikelijke verklaring kan ermee te maken hebben dat hij met zeven maanden ministersschap een relatieve outsider is. De Amsterdamse advocaat heeft een broertje dood aan ongefundeerde kritiek, of deze van een rechtse of een linkse fractie komt. Zo kreeg SP-Kamerlid Paulus Jansen woensdag de volle laag toen hij in een debat over de problemen met woningbouwcorporaties de minister een neoliberale houding verweet. Nu krijgt vrijwel iedere minister sinds jaar en dag dit verwijt van de SP, maar Van der Laan pikte het niet. „Ik leg aan alle kanten het ongebreidelde ondernemerschap van corporaties aan banden en dan komt u met dit verwijt ’’, zei hij tegen de wat verbouwereerd kijkende Jansen. „Ik laat mij niet zeggen dat ik een neoliberaal ben, want dat ben ik niet. Tussen u en mij komt het de komende twee jaar niet meer goed.’’

Terug naar de PVV. Pechtold gunt, in zijn woorden, ’de PVV geen cordon sanitaire’. Wilders zelf beweert dat die bestaat, omdat linkse partijen samenwerking met hem in een coalitie uitsluiten, maar onderwijl werken vooral oppositiefracties regelmatig met de PVV samen. „D66 zoekt al langer het inhoudelijke debat met PVV’ers. Waarom zouden we ze niet trachten in oplossingen mee te krijgen? Als dan botweg geweigerd wordt, kunnen we de PVV-kiezer veel duidelijker maken dat bij Wilders de oplossing niet ligt voor problemen waar hij op zich terecht aandacht voor vraagt.”

Toch ligt de vraag of er sprake is van een koersverandering in de bejegening van Wilders subtieler. In de pré-Van der Laan-periode kreeg de PVV ze ook hard om de oren in de Kamer, waarbij ook de grove overdrijving niet werd geschuwd, bijvoorbeeld in de woorden van Femke Halsema ’Ik lust u rauw’. CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel heeft diverse debatten aangegrepen om zijn afschuw over de opvattingen van Wilders uit te spreken. Toch bleef het in vergelijking met Wilders tamelijk netjes en verdedigend, waardoor de indruk bij de burger werd gewekt dat op een of andere wijze die Wilders goede argumenten had.

Opvallend was ook dat het kabinet zich terughoudend opstelde. In het debat bijvoorbeeld over de knettergek-uitspraken van Ella Vogelaar stond ze vrijwel alleen, zoals ze vrijwel altijd alleen stond om Wilders van het lijf te houden. Dat had met haar persoonlijk en politieke wijze van opereren te maken, maar ook met verdeeldheid in het kabinet over hoe om te gaan met de populist Wilders, waarbij het CDA hem niet te hard wilde aanpakken uit angst dat kiezers zouden overlopen. De CDA-partijtop sluit samenwerking met hem niet uit en de PvdA wel. Deze partij worstelt met haar rol in het integratiedebat. Klaarblijkelijk zijn door de uitslag van de Europese verkiezingen de ogen van de politieke leiders geopend. PvdA en CDA gaan beiden het schip in als ze geen beter weerwerk leveren.

D66-politicus Pechtold is ervan overtuigd dat debatteren op inhoud, op het scherpst van de snede, de kiezer zal bereiken. „Als ik niet meer mag rekenen op de ratio van de kiezer ga ik mijn tuin schoffelen. Je merkt het ook als je met PVV-kiezers spreekt. Zij hebben een geweldige behoefte om je eerst voor knettergek uit te maken. Ze willen het gevoel van onmacht kwijt. Maar als je daarna in gesprek raakt, erkennen ze vrij gauw dat het niet zwart of wit is maar heel vlak grijs. Door inhoudelijk te argumenteren, overtuigen we mensen buiten de Kamer. Wilders kan niet volstaan met schande roepen, maar de andere partijen natuurlijk ook niet.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden