Gezocht: choreograaf die Plato eens op de planken brengt

Wie danst, denkt met zijn lichaam, vindt de Maastrichtse filosoof Robert Kragting. Hij raakte in de ban van de wereld van dans door de choreografieën van Pina Bausch (1940-2009), oprichter van het befaamde Tanztheater Wuppertal. Zondag geeft Kragting een lezing over de filosofie van Pina Bausch.

Wat doet een filosoof op de dansvloer?

"Filosofen dachten vroeger dat de geest belangrijker was dan het lichaam. De afgelopen eeuw ontdekten we dat het misschien wel andersom is. Nietzsche schreef: 'Geist ist etwas am Leibe'. De geest is iets wat aan het lijf hangt. En dus is dans interessant: het lichaam geeft te denken. Een choreograaf kun je zien als iemand die door middel van het lichaam filosofeert. Voor Pina Bausch geldt dat zeker. Haar danstheater is een goed voorbeeld van zogenaamde 'Ausdruktanz': dans als expressie van gevoelens en gedachten."

U vergelijkt Pina in de titel van uw lezing met Socrates. Hoe dat zo?

"Haar choreografieën gaan over universele, existentiële thema's. Angst, vertwijfeling, eenzaamheid, geluk en trots, dat passeert allemaal de revue. Met lichaamsbewegingen en het samenspel tussen dansers verkent ze die thema's, net zoals Socrates dat deed in zijn gesprekken op straat. Er is een enorme authenticiteit in Pina's zoektocht. Ze betrok de dansers actief in het scheppingsproces. Dan vroeg ze bijvoorbeeld: waar heb jij teleurstelling ervaren in je leven? Zo ontstonden dansbewegingen die, hoewel gestileerd, teruggingen op persoonlijke ervaringen."

Welke danspassen van Pina gaven u nieuwe filosofische inzichten?

"Neem haar stuk 'Kontakthof'. Dat gaat het over liefde. Je ziet de dansers met elkaar flirten. Maar op een gegeven moment slaat die tederheid om in iets heel onaangenaams, de dansers betasten elkaar te ruw, er vindt bijna een soort groepsverkrachting plaats. Het gaat hier om de vraag wat liefde is. Die vraag wordt in dans uitgedrukt en beleefd. En het publiek moet dat met taal interpreteren, iedereen mag er zijn eigen kant mee op. Pina laat het antwoord open."

Is zo'n dans zélf al filosofie, of komt die later pas om de hoek kijken, bij de interpretatie?

"Waarom zou filosofie alleen over definities en theorieën moeten gaan? De vraag is of zo'n abstracte benadering wel past bij een thema als liefde. Misschien is het wel beter om dat vanuit persoonlijke en lichamelijke ervaring te onderzoeken. En die laag boort Pina aan. Filosofen zijn eenzijdig rationeel gedrild. Ze zien ook de grote vader van de filosofie, Plato, vaak enkel als abstracte denker. Terwijl zijn dialogen literaire teksten zijn waar veel meer in zit dan pure ideeën. Als je zijn dialogen zou uitspelen of dansen zou je er allemaal emoties in ontdekken. Je zou gaan onderzoeken welke bewegingen en gelaatsuitdrukkingen erbij passen. Dat zou heel interessant zijn."

Danst u zelf?

"Nee. Al wandel ik wel veel, ook in de bergen. Ik leer mijn lichaam steeds serieuzer te nemen. Wat poogt het uit te drukken? Hoe beleeft het deze situatie? Ik weet wat er in mijn hoofd omgaat, maar wat denkt de mijn lijf er eigenlijk van?"

De lezing 'Pina Bausch, de andere Socrates' vindt plaats zo 2/1 1, 14-16u. Locatie: Rubico, centrum voor filosofie en cultuur, Weustenraadstraat 3, Maastricht. Kosten: euro 8,50. Info: 043-3631331, www.rubico.nu.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden