Gezellig 2014 in, richting afgrond

Van grove komiek tot vredelievende verzoener - zal cabaretier Theo Maassen zijn stijl aanpassen nu hij debuteert met een oudejaarsconference?

De oudejaarsconference. Zo'n beetje de heilige graal in het Nederlandse cabaret. Menig cabaretier zal diep in zijn hart de wens koesteren om op 31 december 'het Nederlandse volk' met grappen te vermaken. Terugkijken op alle rare, bijzondere en memorabele zaken die zich het afgelopen jaar hebben voorgedaan. En dan jouw originele kijk daarop loslaten, zodat je iedereen nog eens even smakelijk kan laten lachen. Er mag een boodschap in zitten, natuurlijk; een kritische noot, of een poëtische gedachte, want we willen in die donkere dagen ook wel iets aan zingeving. Maar het moet allemaal niet te zwaar zijn. Of zoals Youp van 't Hek - een oudgediende als het gaat om oudejaarsconferences - altijd zegt: 'Het moet vooral grappig zijn'. Daarmee gaat hij ervan uit dat mensen op de laatste avond van het jaar niet zitten te wachten op een preek, maar dat ze wel nog graag even een paar 'oja-momenten' hebben waar bevrijdend om te lachen valt. Iets dat ons met zijn allen, op de laatste avond van het oude jaar, in humor verbindt.

De aankondiging dat Theo Maassen de oudejaarsconference dit jaar voor zijn rekening gaat nemen, was al typisch. Op internet gonsden er geruchten en hij verscheen in het Vara-programma De Wereld Draait Door om duidelijkheid te bieden. Maar, presentator Matthijs van Nieuwkerk mocht één vraag stellen. "Theo, klopt het gerucht dat jij op Oudejaarsavond 2013 voor het eerst in jouw carrière de oudejaarsconference voor je rekening neemt?" Maassen kijkt glimlachend naar de presentator en zegt droog: "Ja". Einde interview. Applaus.

Maassen slaat dus een nieuwe weg in. Verrassend, want de cabaretier staat niet per se te boek als makkelijk of publieksvriendelijk. In zijn voorstellingen is hij regelmatig grof en maakt hij harde grappen. Niet geschikt voor tere zieltjes in ieder geval. De slungelige man met de beweeglijke, grote handen en een even aandoenlijke als vervaarlijke kop probeert zijn publiek eerder te verontrusten dan te plezieren. Hij desoriënteert liever dan dat hij duidt.

Cabaret is fictie
Op zijn laatste voorstelling 'Met alle respect' - lovende recensies en een nominatie voor de Poelifinario - kwam wel het een en ander aan kritiek nadat die werd uitgezonden op televisie. Bijvoorbeeld uit Volendam. Maassen maakte een grap over het grote aantal inwoners van het vissersdorp dat bij de vorige verkiezingen PVV stemde. Hij zei: "Dat hele dorp is 100 procent blank. De enige variatie die ze daar hebben in huidskleur, zijn die slachtoffers van die cafébrand". Hij werd uitgenodigd om er te komen spelen en hij zegde toe dat te doen, 'als ze me betalen'. Op zijn huidige speellijst voor 'Einde oefening' ontbreekt Volendam overigens.

Ook zijn opmerking dat hij tegen beveiliging van publieke figuren is omdat ze dan "misschien net even wat langer nadenken voordat ze iets zeggen" zorgde voor negatieve reacties. De cabaretier was een weekend lang het meest besproken onderwerp op Twitter. Hij kwam uitleg geven in de talkshow 'Pauw & Witteman'. Daar noemde Maassen het stijlfiguur dat hij gebruikt een provocatieve overdrijving, 'een hyperbool, zeggen we in Eindhoven'. Hij ontkrachtte in de uitzending dat hij tegen persoonsbeveiliging is, hij blijkt er juist voor. En hij verklaart dat wat hij in zijn programma's zegt, je met een korreltje zout moet nemen. Wat bij een vergezochte grap makkelijker zal gaan dan bij zo'n boud statement.

Hij snijdt daar een interessant onderwerp aan. Mag je een cabaretier 'pakken' op wat hij op het podium zegt? Als je Nederlands gaat studeren, is zo ongeveer de eerste les die je leert: verwar de ik-persoon in de roman niet met de schrijver zelf - het is fictie.

Natuurlijk wordt het lastiger als de cabaretier het zelf staat te vertellen - je bent geneigd alles wat hij zegt te geloven - maar het principe blijft hetzelfde. Theo Maassen is in feite een personage. Dat toneelpersonage kan dicht bij Theo Maassen zelf liggen, maar zal nooit helemaal met hem samenvallen.

Daarbij komt dat Maassen het prettig vindt, het misschien wel als zijn taak ziet, om te graven in onderwerpen die gevoelig liggen. Een spannend taboe: de vrijheid van meningsuiting is heilig, dus is het een interessant gebied om het daarover te hebben en er grappen over te maken. Maar we mogen nooit zonder meer aannemen dat wat hij zegt, hij ook daadwerkelijk meent.

Oliebollen en twijfels
Wat kunnen we op Oudejaarsavond verwachten van deze grappenmaker? Zijn vaste thema's zijn niet erg hoopgevend: we denderen met onze westerse beschaving richting afgrond; er moet iets radicaals gebeuren, want we verschillen toch niet voor niks van de dieren. Daar moeten we iets zinnigs mee doen. Maar wat?

Theo Maassen is vooral iemand die vragen stelt, met zijn eigen twijfel voorop: "De ultieme waarheid is dat we het niet weten". Zo fileert hij keer op keer nauwkeurig de tijdgeest en weet hij urgente voorstellingen te maken. Dat maakt nieuwsgierig. Wordt 'Einde oefening' een tirade waar hij zo goed in is? Of zal hij een gezellig kabbelend verhaal vol grappen vertellen? Eerlijk gezegd lijkt het niet logisch dat hij zijn stijl drastisch zal aanpassen. Hij heeft al wel de jonge, talentvolle comedian Tim Fransen gevraagd om mee te schrijven aan de show en zijn favoriete band Stuurbaard Bakkebaard verzorgt de muziek. Dat zijn tekenen die erop wijzen dat Maassen zijn taak heel serieus neemt.

En misschien zelfs wel een beetje wil plezieren dit keer. Want op de laatste avond van het jaar willen we toch vooral, onder het genot van een oliebol en een goed glas champagne, tegen elkaar kunnen zeggen: "O ja, ha ha, dat gebeurde er ook in 2013!". Wie weet dus welke onvermoede, verbindende krachten er in Maassen huizen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden