'Gezapigheid is de kracht'

Jan Kruis is met pensioen. Het zesentwintigste stripboek over Jan, Jans en de kinderen ligt weliswaar in de boekhandel, het is anders dan anders. De eerste helft is nog gemaakt door de oorspronkelijke schepper, de tweede helft is van zijn opvolger: Studio Jan Kruis. De belevenissen van de familie Tromp ontstaan niet meer op het Drentse platteland, maar in Hoofddorp. In het uitgeversbolwerk van VNU-tijdschriften.

Daan Jippes (54) is art director. ,,En niet de opvolger van Jan Kruis,'' verduidelijkt hij meteen maar. Wekelijks verschijnt er van zijn hand een strip in Libelle, maar achter hem staat een heel team. De verhaallijn komt van Wouter Stips. En er zijn nog drie tekenaars. Ze kunnen elkaar afwisselen.

,,Dat we vervangbaar zijn, suggereert dat dit werk makkelijk is,'' erkent Jippes. ,,Goed punt, maar dat is dus niet zo. Het leren tekenen van de figuren gaat nog. Ze laten léven is veel moeilijker. Hoe verloopt een situatie? Als de ene figuur iets zegt, hoe reageren de anderen dan? Opa is bijvoorbeeld gemodelleerd naar Jan Kruis' eigen vader. Tekende ik hem in het begin, dan zei Jan Kruis: ,,Nee dat is opa niet, zoiets zou hij nooit doen.' En dan moet er een glooiing in de strip zitten. Elk verhaaltje bestaat uit acht of negen plaatjes en een grapje aan het eind. ,,De cadans moet des Jans zijn.''

Jan Kruis baseerde de strip in 1970 op zijn eigen gezinsleven. Hij beweert dat slechts situaties zijn afgekeken, maar Catootje lijkt wel verdacht veel op dochter Andrea, toen ze acht jaar oud was. Karlijn Tromp en dochter Leontine hebben een televisieverslaving gemeen. En met de familie Kruis verhuisde ook het gezin Tromp naar een boerderij in Drenthe, met een klassieke, rode MG voor de deur en katten en teckel in de huiskamer.

Daan Jippes voelt zich niet persoonlijk verbonden met de strip. Dat maakt hem ook niet uit. ,,Werken aan een eigen strip is eigenlijk een heel saai leven, waar ik geen zin in heb. Je weet van tevoren dat je elke dag thuis aan het tekenen bent. Je ziet alleen je vrouw. Zoiets moet je vooral in Drenthe doen, uitkijkend over een wijds landschap.''

Jippes is gewend om creaties van anderen uit te werken. Hij tekende en schreef lange tijd voor het weekblad Donald Duck. In de jaren tachtig en negentig leefde hij van de tekenfilmindustrie in Californië. Hij vindt het een uitdaging om de familie Tromp herkenbaar te houden. ,,Het interpreteren van andermans strip is een kunst op zich.''

Toch heeft Jan Kruis afscheid genomen van zijn familie. In het begin bleef hij nog aan als adviseur. Maar al gauw nam hij het besluit zich niet meer te bemoeien met de strip. In een interview met Libelle: ,,Het voelt alsof mijn eigen kinderen bij de buren wonen en ik door de ramen heen kan zien hoe zij nu door de buurvrouw worden aangekleed en een ander jasje dragen.''

Alleen heel oplettende lezers zien de verschillen. Subtiel voert Daan Jippes zijn moderniseringen door. De lijnen zijn strakker. De plaatjes worden niet meer met plakkaatverf, maar digitaal ingekleurd. Trok de rode kater bij zijn eerste verhandelingen over wereldleed af en toe een wenkbrauw op, nu beweegt hij zijn kop alle kanten uit. Dat nam Jippes mee uit zijn tekenfilmtijd. ,,Jan heeft wel eens over zijn werk gezegd dat het een getekende poppenkast is. Ik wil graag wat actie.''

Het gezin Tromp is nagenoeg hetzelfde. Terwijl Jan Kruis de pensioengerechtigde leeftijd heeft behaald, is de familie Tromp nog even oud als toen ze geschapen werd. Jan veertig, Jans achtendertig, Karlijn dertien en Catootje acht.

Jan Kruis speelde in dertig jaar iets in op de veranderende samenleving door van Jan een huisman en van Jans een wethouder te maken. Het paar kreeg op latere leeftijd nog een zoon. Maar ook in de studio-versie blijft Jan naief en sullig en valt Jans zelden uit haar zorgzame moederrol. Het gezin is nog steeds harmonieus, kent geen ruzie. En als er al een maatschappelijk probleem wordt aangekaart, dan alleen door de dikke rode kater.

,,Het mocht van ons ook wel wat eigentijdser,'' zegt Daan Jippes. ,,Maar die gezapigheid is nu juist de kracht van de strip. Alle verhalen verschijnen eerst als rubriek in Libelle, daar schrijven we voor. Het blad heeft een beeld van de gemiddelde lezeres en daar hebben we mee te maken. 'Jan, Jans en de kinderen' gaat over het gezinsleven. Het moet vooral een vriendelijke, gezellige strip zijn.''

De figuren ondergaan slechts een lichte aanpassing. Gertje, het nakomertje, wordt straks iets ouder. ,,Tot nu toe is er met hem niets gebeurd. Hij zit maar een beetje te zitten en zegt af en toe prut. Als hij kan lopen, kunnen we hem een grotere rol geven.''

Jans heeft inmiddels meer taille en echte borsten. En Karlijn mag puberen. In de laatste strips is ze te zien met hippe, strakke rok. Binnenkort gaat ze voor het eerst tongzoenen. Maar meer wijzigingen staat VNU niet toe. Zo werd bijfiguur Hendrika geaborteerd voordat ze goed en wel in haar rol was gevallen. De dame in kwestie is lang, slank en roodharig. Als Jan haar tegen het lijf loopt in de supermarkt, weet hij niet direct wie hij voor zich heeft. Een dag later herkent hij in haar zijn schoolvriend Henkie de Groot, via een chirurgische ingreep getransformeerd tot vrouw.

Hendrika was bedoeld als katalysator, vertelt Jippes. ,,De introductie van een transseksueel kan de verbanden in het gezin weer eens op een andere manier belichten, dachten wij.'' Jan bloost bij de ontdekking, maar pakt het gesprek even snel weer op, als jongens onder elkaar. Jans doet evenmin moeilijk: de kinderen mogen het rustig weten: we leven in 2000! Alleen opa wordt bewust onwetend gehouden.

Kon Jan Kruis begin jaren tachtig bommoeder Hanna nog introduceren, Hendrika wordt teruggefloten. 'Dit is geen onderwerp dat bij de lezers leeft', kreeg studio Jan Kruis van Libelle te horen.

Het is duidelijk dat Jan en Jans niet meer van Jan Kruis zijn, maar van VNU. De tekenaars zijn er niet alleen voor de wekelijkse strip. In oktober moet er weer een album in de winkels liggen. Ontwierp Jan Kruis nog een theemuts of dekbed, omdat hij het leuk vond, de studio heeft zich verplicht tot brand-extensions. 'Jan, Jans en de kinderen' is een merk geworden.

,,Het motief achter de koop van de rechten is natuurlijk niet alleen de strip voor Libelle te waarborgen,'' weet Jippes. ,,VNU wil er ook een slaatje uit slaan.'' De verwachting is dat de populariteit van de strip commercieel lucratief wordt. Jippes: ,,Het is wel de bedoeling dat we dit jaar winst maken.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden