Gezapige Zweed in Hongaarse week

AMSTERDAM - Getuige het programma-aanbod heeft het er veel van weg, dat het Concertgebouw en het Concertgebouworkest eendrachtig hebben besloten het nieuwe seizoen met een 'Hongaarse week' te openen: afgelopen woensdag zette het Schönberg-ensemble met de eerste aflevering van de serie 'Tijdgenoten' de Hongaarse componist György Kurtág in het zonnetje; zondagavond klonken eveneens in het Concertgebouw 'de mooiste zigeuner-melodieën' door een gelegenheids-ensemble van Hongaarse volksmuzikanten en afgelopen zaterdagavond mocht de van oorsprong Hongaarse dirigent en componist Peter Eötvös voor het eerst het Concertgebouworkest dirigeren.

Bij zijn debuut dirgeerde Eötvös belangrijke instrumentale werken van zijn landgenoten Ligeti en Bartók. Volgende zaterdag een kleine herhalingsoefening: dan dirigeert hij in hetzelfde gebouw het Radio Filharmonisch Orkest met vocale werken van beiden in de Vara-matinee: met het Groot Omroepkoor klinken dan het Requiem van Ligeti en de Cantata Profana van Bartók.

De Première-serie die zaterdagavond met Eötvös begon, had ondanks deze noemer slechts een weinig schokkende première te bieden: van de hier weing bekende Zweedse componist Daniel Börtz klonk het orkestwerk 'Parodos' uit 1987. Het bleek een goed geïnstrumenteerde en vaardig in elkaar gezette kleurenstudie: met vele lange tonen en vlotte afwisselingen in bezetting en tempo bereikte deze Zweed een uiterst vriendelijk, maar zeker niet opzienbarend klankresultaat.

Het verwondert, dat de artistieke leiding van het Concertgebouworkest een eerste concert in een Première-serie met dit wat gezapige werk opent, dat zijn wereldpremière reeds lang geleden beleefde. Het jubileumjaar van het orkest, waarin het een reeks uiteenlopende, maar zeer interessante premières (bijvoorbeeld van die andere Scandinaviër, Per Norgard) bracht, ligt ver achter ons, maar vers in het geheugen.

Een volle zaal wist dit programma met uitsluitend twintigste-eeuwse muziek overigens wel te trekken. Uit de eerste jaren van deze eeuw dateert 'Le poème de l'extase' van Alexander Skrjabin. De doorgaans meer op ritmische exactheid dan op expressie beluste Peter Eötvös ontdeed het werk van een romantische waas. Het welzeker voltallig aanwezige strijkerskorps kreeg weinig kans tegen de zeer prominent aanwezige koperblazers en het slagwerk.

Zo uitgevoerd lijkt het 'Poème' een stuk dichter bij een werk als 'Arcana' van Edgard Varèse te liggen dan je zou vermoeden. Onder de ongetwijfeld meer vurige leiding van de 'heetste dirigent van dit moment' Valery Gergjev doet 'Le poème de léxtase' volgende zaterdag stellig meer vonken afslaan. De onder Eötvö prachtig strakke klank van het Concertgebouworkest laat zich dan goed vergelijken met die van het Orkest van de Kirov Opera, dat Geryev dan in hetzelfde werk dirigeert.

Na de pauze klonken dan de Hongaarse werken. 'Atmosphères' van György Ligeti beleefde zijn première in 1961 en liet toen een overweldigende eerste indruk achter. Ligeti's grote vondst was het om het slagwerk in deze compositie achterwege te laten en met het overige uiterst fijnmaizg geïnstrumenteerde apparaat een totaal nieuwe orkestklank te creëren. In de precieze, zeer afgepaste uitvoering van zaterdag leek iets van de in het werk aanwezige Koude-Oorlog-spanning te missen.

Het Eerste pianoconcert van Bartók, gespeeld door de Franse moderne muziek-specialist Pierre Laurent Aimard besloot het concert. Dirigent en pianist bleken elkaar goed te verstaan, maar de door slagwerk omgeven vleugel had in klank wel iets meer de zaal in mogen komen. Al met al bracht de eerste avond van de Première-serie uiterst verantwoorde interpretaties van twintigste-eeuwse componeerkunst. Te hopen valt dat de leiding van het Concertgebouworkest Eötvös eens terugvraagt in de Première-serie, maar dan met actueler repertoire.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden