Gezang uit het Achterhuis

Daniel Hope: 'Het is een ontroerend stuk, heel lyrisch, simplistisch bijna'. (FOTO STEVEN HABERLAND/DG)

Morgen zou Anne Frank 80 jaar zijn geworden. Violist Daniel Hope herdenkt dat in Den Haag met een nieuwe, kleine versie van het oratorium ’Annelies’.

Violist Daniel Hope heeft het druk de komende dagen. Vanavond (live op televisie) neemt hij samen met Menahem Pressler een Oeuvre Edison voor het Beaux Arts Trio in ontvangst. En vanaf morgen is Hope artist in residence van het driedaagse Festival Classique in Den Haag. Dat betekent op zondagmiddag een viool/piano-recital in de Koninklijke Schouwburg met muziek van De Falla, Grieg en Gershwin, en op vrijdag- en zaterdagavond een uitvoering in de Duitse Kerk van ’Annelies’, een oratorium naar teksten uit het dagboek van Anne Frank.

’Annelies’ – de volledige naam van Anne – is een compositie voor sopraan, koor en orkest van James Whitbourn (1963) uit 2004. Een jaar later ging het onder Leonard Slatkin in Londen in wereldpremière. Het was voor het eerst dat de familie van Anne Frank toestond dat er fragmenten uit het dagboek gebruikt werden. Dit jaar maakte Whitbourn een intiemere versie voor sopraan, koor en kamerensemble. Het is de première van deze versie die Hope, samen met onder anderen pianist Ralph van Raat, klarinettist Arno Piters, sopraan Arianna Zukerman en het Residentie Kamerkoor ten gehore brengt.

„Een jaar geleden kwam ik met componist Whitbourn in contact”, vertelt Hope over het ontstaan van de concerten. „Hij wist over mijn interesse voor muziek geschreven in concentratiekamp Theresienstadt, en hij stuurde mij een partituur op. Ik was op slag geïnteresseerd. Het is een ontroerend stuk, heel lyrisch, simplistisch bijna. De authenticiteit ervan sprak me direct aan. Anne Frank was onderdeel van mijn opvoeding en ik dacht meteen: dit moeten mensen horen. De componist heeft zó veel moeite gedaan om de rechten te verkrijgen voor het gebruik van teksten uit het dagboek.”

„Toen ik een tijd later met Stef Collignon van het Festival Classique sprak over mijn bijdrage aan het festival, vertelde ik hem over ’Annelies’. En toen bleek heel toevallig dat de eerste dag van het festival samenviel met de 80ste verjaardag van Anne Frank. Na die constatering waren we totaal sprakeloos; een vreemd, bijna eng toeval. Maar het stond toen onomstotelijk vast dat we ’Annelies’ op die dag wilden uitvoeren.”

Hope’s fascinatie met Joodse componisten en Theresienstadt begon twaalf jaar geleden. „Na een concert reed ik naar huis en zette de autoradio aan. Ik viel in een Strijktrio dat ik niet kende. Wat ik hoorde, klonk buitengewoon goed, maar ik kon het stuk niet plaatsen. Ik dacht aan Strawinsky en aan Bartók, maar ik wist dat zij geen van beiden ooit een strijktrio hadden gecomponeerd.

Ik was zo in de war en gebiologeerd dat ik de auto aan de kant zette om te luisteren. Het bleek een trio van Gideon Klein te zijn. Thuisgekomen googlede ik zijn naam en stuitte op een rijkdom aan muziek uit Theresienstadt; muziek van componisten die daar gevangen hebben gezeten en die bijna allemaal vergast zijn.”

Hope noemt het culturele leven, de weelde van de muziek in de verschrikkelijke omstandigheden van Theresienstadt, een wonder. Hij maakte al twee opnamen van de muziek en gaat volgend seizoen een grote tournee maken met de Zweedse mezzosopraan Anne Sofie von Otter, die zich ook al eerder met Theresienstadt-muziek bezighield.

„In Den Haag komt het allemaal samen”, vindt Hope. „De kamermuziekversie van ’Annelies’ is heel specifiek, geschreven voor pianotrio plus klarinet. Dezelfde bezetting dus als in Olivier Messiaens ’Quatuor pour la fin du temps’, een stuk dat in 1941 in een krijgsgevangenenkamp in Görlitz geschreven werd. De sopraan bij ons is Anna Zukerman, dochter van violist Pinchas Zukerman, wiens ouders Auschwitz overleefden.”

Geeft de persoonlijk geschiedenis een extra emotionele lading aan ’Annelies’?

„De muziek uit Theresienstadt is sterk genoeg om te overtuigen zonder de historische connectie. Zo is het met ’Annelies’ ook. Maar, natuurlijk kun je je gevoelens niet uitschakelen. De zang van Anna Zukerman zal een emotionele uitwerking hebben, maar het belangrijkste is dat ik een persoonlijke en artistieke band met haar heb. Ikzelf kan niet uitschakelen dat ik vaak een bezoek gebracht heb aan het Anne Frank-huis en dat ik naar Bergen-Belsen ben gereisd, waar ze stierf. Dat maakte een diepe indruk op mij”

„Ik ben blij dat we het stuk nu hier in Nederland kunnen uitvoeren op deze bijzondere dag. Een toekomstige opname behoort zeker tot de mogelijkheden en ik ben vast van plan om ’Annelies’ ook in Duitsland en Amerika uit te gaan voeren.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden