Gezagvol preken kan nu eenmaal alleen de paus

De paus is ziek, en hij kan naar verwachting een tijdje niet praten en langer niet aan het werk. Wat heeft dat voor gevolgen voor het functioneren van het Vaticaan en de rk kerk?

door Ton Crijnen

Stel dat niet paus Johannes Paulus II maar president George W. Bush donderdag ijlings naar het ziekenhuis zou zijn overgebracht om daar een tracheotomie te ondergaan, waardoor hij niet in staat was te spreken en te werken. Geen nood, vice-president Dick Cheney had onmiddellijk tijdelijk zijn taken overgenomen, waardoor er bestuurlijk geen vuiltje aan de lucht zou zijn geweest.

Bij een paus ligt dat heel anders. Die is volgens de heersende leer, indirect, door God zelf aangesteld en hierdoor bij zijn leven onvervangbaar.

Daarnaast ligt er nog het feit dat het hier een absoluut monarch betreft die géén kroonprins naast zich heeft die als regent alle taken van hem kan overnemen.

Wil dat zeggen dat het Vaticaan en de rk kerk stuurloos zijn, nu paus Johannes Paulus in het Gemelli-ziekenhuis letterlijk sprakeloos ligt bij te komen van de spoedingreep? Nee, zo erg is de situatie nu ook weer niet.

We mogen aannemen dat de paus van tevoren een deel van zijn bevoegdheden heeft gedelegeerd aan een aantal betrouwbare personen. Concreet valt daarbij te denken aan kardinaal-staatssecretaris ('premier') Angelo Sodano, aan kardinaal Joseph Ratzinger, hoofd van de congregatie voor de geloofsleer en daarmee 'waakhond' over geloof en zeden binnen de kerk, en niet te vergeten aan aartsbisschop Stanislaw Dziwisz, de persoonlijke secretaris van de paus.

Het is niet al te speculatief om te denken dat dit drietal al geruime tijd veel bestuurlijke lakens uitdeelt in het Vaticaan. Want al houdt de pauselijke persdienst bij hoog en bij laag vol dat Johannes Paulus II zeer goed bij zinnen is en dat hij de teugels nog altijd strak in handen heeft, toch lijkt dat bij een ernstige parkinsonpatiënt als hij een relatieve zaak.

Draaide de paus vroeger werkdagen van gemiddeld zeventien uur, de laatste tijd was dit teruggebracht tot een fractie van dat getal. Johannes Paulus raakte steeds meer aan zijn rolstoel gekluisterd, had moeite met zich verbaal te uiten en bleek snel vermoeid. Dat zal ongetwijfeld ook zijn weerslag hebben gehad op de geestelijke alertheid van de paus, en dus op het vermogen adequaat leiding te geven aan ruim een miljard rooms-katholieken.

Het feit dat Johannes Paulus II waarschijnlijk vrij lang helemaal niet zal kunnen praten, omdat het buisje in zijn keel niet snel wordt verwijderd, berooft hem van een van de belangrijkste middelen om gelovigen bij de les te houden: gezagvol preken. Dat kan geen curiefunctionaris van hem overnemen.

Dit geldt ook voor een aantal andere taken, zoals het benoemen van bisschoppen, het aanstellen van kardinalen, het goedkeuren van belangrijke documenten, en het doen van bindende uitspraken op het gebied van geloof en zeden.

Op al die terreinen blijven beslissingen liggen totdat de paus voldoende is hersteld of het college van kardinalen een opvolger heeft aangewezen. Dat laatste kan volgens het canonieke recht alleen als de paus overlijdt of aftreedt.

Maar de laatste keer dat dit gebeurde was in 1294 onder Celestinus V. De huidige paus heeft laten weten tot zijn dood door te willen regeren, al circuleren er hardnekkige geruchten dat hij bij zijn staatssecretaris een document heeft gedeponeerd waarbij zijn aftreden wordt geregeld in geval hij in coma zou raken of seniel zou worden. Want zelfs een paus met alzheimer kan niet worden afgezet.

Formeel zal die regel ook in de toekomst blijven gelden, maar naar verluidt zijn veel kardinalen vastbesloten om het bij een nieuw conclaaf (pauskeuze) anders aan te pakken.

Ze willen uit hun midden alleen iemand tot paus kiezen als hij bij voorbaat belooft op een bepaalde leeftijd of bij ernstige geestelijke of lichamelijke mankementen te zullen aftreden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden