Gezagsdragers en pers horen te botsen

Arie Kuiper is voorzitter van de beroepsgroep journalisten van Amnesty International.

ARIE KUIPER

Tussen journalisten en gezagsdragers zal het nooit helemaal in orde komen. Dat is maar goed ook. Journalisten zijn er om onaangename feiten te achterhalen en op straat te brengen. Gezagsdragers hebben er belang bij onaangename feiten verborgen te houden. Dat botst en zo hoort het. In de meeste democratieen zijn de zaken geregeld. De media mogen berichten wat zij willen, mits zij zich aan de wet houden. Wie zich door de media benadeeld voelt, kan naar de rechter lopen om rectificatie of schadevergoeding te eisen.

Ook een ingezonden brief nog wel eens helpen. In dictaturen is dat anders. Het eerste wat een dictator doet is de journalisten aan banden leggen. Vanuit zijn standpunt gezien heeft hij gelijk. Napoleon wist het al: 'Een vijandige krant is erger dan duizend vijandige bajonetten'. Er zijn mensen die beweren dat landen in de wereld wel wat anders aan hun hoofd hebben dan persvrijheid en vrijheid van meningsuiting voor iedereen. De ontwikkeling van het land en het brengen van welvaart aan de inwoners zijn belangrijker. Democratie is, in deze visie, een luxe-artikel voor ontwikkelde landen. Deze redenering deugt niet.

In de woorden van Bart Tromp:' Er is in arme landen nog nooit een brood gebakken omdat er geen democratie is'. Het tegenovergestelde lijkt eerder het geval: waar vrijheid van meningsuiting is, is ontwikkeling, en andersom: waar geen vrijheid van meningsuiting is, treedt stagnatie op. Het was de grote kracht van Michael Gorbatsjow, dat hij dit begreep. Hij lanceerde glasnost niet omdat hij plotseling een brave democraat was geworden. Hij kwam met zijn programma van openheid omdat hij inzag dat ontwikkeling zonder vrije , openbare discussie over de feiten niet mogelijk is. Vreemd is ook de discussie over de vraag of journalisten 'geengageerd' of 'betrokken' mogen zijn bij de situatie die zij beschrijven. Natuurlijk moeten journalisten proberen in hun berichtgeving zo objectief mogelijk te zijn en zich te beperken tot de feiten.

Als ze hun eigen mening willen geven moeten ze een hoofdartikel of een column schrijven. Maar wat is objectiviteit als de feiten zelf hartverscheurend zijn? Koos Koster, een van de vier vermoorde Ikon-journalisten in El Salvador, heb ik maar een keer ontmoet, in Amsterdam. Hij zei toen:'Natuurlijk heb ik partij gekozen. Ik sta aan de kant van de onderdrukten. Maar dan hoef ik er niet elke keer bij te zeggen. Als ik de feiten laat zien, overtuig ik iedereen die een hart in zijn lijf heeft'. Dat was ik met hem eens. Koos Koster en zijn makkers werden heus niet vermoord omdat zij 'geengageerd' of 'betrokken' waren. Zij werden vermoord omdat zij lieten zien hoe de machtsstructuur in El Salvador in elkaar zit.

Dat vonden de machthebbers niet aangenaam. Ingewikkelder is het niet, maar diep treurig is het wel. Overal in de wereld worden journalisten die de feiten brengen vervolgd, in gevangenissen opgesloten, gemarteld en in vele gevallen ook vermoord. Alleen al dit jaar zijn minstens acht journalisten gedood, alleen maar omdat zij journalist waren. Amnesty International komt op voor gewetensgevangen in de hele wereld. Binnen Amnesty Nederland houdt de beroepsgroep journalisten zich speciaal bezig met collega's die worden vervolgd en gemarteld. Dat is geen opwindend werk, maar het moet gebeuren omdat het belangrijk is. In de woorden van de voormalige Sowjet-dissident Wladimir Boekowski, die over vervolging wegens 'zeggen wat je vindt' kan meepraten: 'Tegenwoordig zijn er geen Tien Geboden meer, maar elf. En het elfde luidt; Gij zult geen lid zijn van Amnesty International.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden