Gezag Pronk en Ter Beek op het spel bij nieuwe bezuinigingen

DEN HAAG - Twee bewindslieden volgen met samengeknepen billen de perikelen rondom de nieuwe bezuinigingsronde. Juist hun budgetten zijn de afgelopen jaren meer dan evenredig aangepakt, juist zij vrezen met grote vreze ook nu niet buiten schot te blijven: minister Pronk van ontwikkelingssamenwerking en minister Ter Beek van defensie.

Het kabinet moet opnieuw zes tot negen miljard gulden extra bezuinigen. De komende veertien dagen zal duidelijk worden waar de klappen vallen. Voor Pronk en Ter Beek kan het gelag extra hard zijn omdat zij beiden vinden dat vorig jaar al hun bezuinigingsgrens werd bereikt. Met name Pronk verwoordde dit vorig jaar november tijdens zijn begrotingsbehandeling voor dit jaar bijzonder krachtig. Pronk toen: "Ik voel mij als een burgemeester in oorlogstijd. Als een Hansje Brinker, steeds bezig een gat te dichten. Op het moment dat het gat is gedicht ontstaat er elders een nieuw gat, dat als een vloedgolf over mij heen komt."

In een bewogen week voor Ontwikkelingssamenwerking - waarin de Kamer besloot de norm van anderhalf procent van het BNP voor hulp los te laten - liep de bewindsman leeg. "U mag mij een politieke looser noemen, een slecht politicus. Maar ik geef iets mee om erger te voorkomen, ik betreur al die bezuinigingen als geen ander."

Ter Beek drukte zich november vorig jaar iets 'Haagser' uit: "Voor mij betekenen deze cijfers (een korting op defensie sinds 1989 van bijna negen miljard gulden - red.) dat voor Nederland de grenzen van het vredesdividend zijn bereikt. Het betekent dat eventuele verwachtingen ten aanzien van nog verdergaande bezuinigingen op Defensie moeten worden getemperd. Die piketpaal wil ik hier best uit volle overtuiging slaan."

Onacceptabel

Eerder deze week herhaalde Pronk nog maar eens waar het hem allemaal om te doen is. Vlak voor vertrek naar de Hoorn van Afrika, waar burgeroorlogen en hongersnoden onverminderd hun tol onder de bevolking eisen, benadrukte hij dat de financiele problemen van Nederland niet in verhouding staan tot de misere in landen als Somalie, Soedan, Ethiopie. Als geen ander vindt Pronk daarom verdere bezuinigingen op zijn begroting onacceptabel.

Ter Beek acht bezuinigingen op zijn begroting onmogelijk omdat hij zijn krijgsmacht moet richten op de volledig veranderde situatie in de wereld. Alleen al voor de luchtmobiele brigade, het nieuwe paradepaardje van de landmacht, zijn miljarden nodig. Ter Beek, vorig jaar: "Blijven nieuwe investeringen uit, dan dreigt Defensie te vervagen in de schaduw van haar verleden."

De ministers kregen in de Tweede Kamer gelijk. In een motie ging een Kamermeerderheid achter Pronk staan: de zuivere ontwikkelingshulp mag niet verder naar beneden. Ter Beek kreeg in de Kamer bevestigd dat nu eerst de hervorming van de krijgsmacht in de Prioriteitennota zijn beslag moet krijgen voordat opnieuw gekort kan worden op Defensie. Dit is nog niet geschied.

Toch zullen de steun van de Kamer en de inhoudelijke argumenten tegen verder gesnoei waarschijnlijk weinig helpen. Ook in het verleden heeft de politieke steun niet mogen baten. De aanschaf van helikopters voor de luchtmobiele brigade is bijvoorbeeld al een keer uitgesteld en wordt in Den Haag ook nu weer genoemd als mogelijke 'eenvoudige' bezuiniging.

Omslagregeling

Daarnaast is de doorn in het oog van Pronk, de zogeheten omslagregeling waarbij alle departementen gelijkelijk worden aangeslagen, ook nog niet verwijderd. Volgens de minister is dat de belangrijkste reden voor de inkrimping van zijn budget. Hierdoor blijft het mogelijk dat hij opeens 24 miljoen gulden bijdraagt aan de CAO in de gezondheidszorg. Dat het kabinet gewoon 62 miljoen van zijn begroting schrapt.

Minister Kok van financien heeft onlangs al gezegd dat ook in deze ronde het mogelijk is dat de bezuinigingen (ten dele) over de ministeries worden omgeslagen, of er nu ergens een 'Hansje Brinker' zit of niet.

De grote vraag is derhalve wat de bewindslieden Pronk en Ter Beek zelf gaan doen. Je kunt immers niet ieder jaar jezelf politiek looser noemen zonder inderdaad aan gezag in te boeten. Je kunt niet al te vaak met aftreden dreigen zoals Ter Beek vorig jaar heeft gedaan - zonder dat je dreigement een keer gestalte moet krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden