’Gewoon’ zestien ministers in Paars-Plus

Met acht superministers zullen de kleine coalitiegenoten GroenLinks en D66 niet uit de verf komen.

Scheidend informateur Tjeenk Willink heeft bij de Paars-Pluspartijen (VVD, PvdA, D66 en GroenLinks) een notitie achtergelaten met bouwstenen voor hun coalitie. Eén daarvan is het naar voren halen van wat traditioneel de laatste twee van de vier p’s zijn, die nodig zijn voor een nieuw kabinet: partijen, programma, portefeuilleverdeling en de poppetjes. Bovendien is Jacques Wallage aangetreden als een van twee informateurs. Hij pleitte ervoor om niet het aantal departementen te beperken, maar wel het aantal ministers. Wallage wil naast de minister-president en de minister van Financiën hooguit nog zes of zeven ministers.

De informateurs en onderhandelaars zijn mogelijk dus al aan het puzzelen op achterkanten van sigarendoosjes. Dat zal hen waarschijnlijk niet vrolijker hebben gestemd. Een reden daarvoor is de verkiezingsuitslag. Deze wijst namelijk tamelijk dwingend op een verdeelsleutel voor de ministersposten in een Paars-pluscoalitie. D66 en GroenLinks hebben immers elk 10 zetels; de PvdA heeft er 30 en de VVD slechts één meer. Het ligt dan wel zeer voor de hand dat PvdA en VVD elk driemaal zoveel ministers leveren als D66 en GroenLinks.

Zo’n verdeling is op slechts twee manieren mogelijk. Als de redenering van Wallage wordt gevolgd, krijgen D66 en GroenLinks elk één ministerspost; PvdA en VVD krijgen er elk drie, zodat het totaal aantal ministersposten inderdaad op acht uitkomt. Het is zeer de vraag of D66 en GroenLinks daarmee zullen instemmen: hun ene minister treft dan slechts niet-partijgenoten aan onder zijn collega’s.

Een keus voor acht ministers levert nog een ander probleem op. De afgelopen 40 jaar – sinds de totstandkoming van het CDA – wilden regeringspartijen steeds een plek in de sociaal-economische driehoek (Sociale Zaken, Economische Zaken en Financiën). In economisch moeilijke tijden blijkt namelijk steeds weer dat deze ’driehoek’ leidend is.

Het is in die 40 jaar maar twee keer voorgekomen dat een regeringspartij daarin niet vertegenwoordigd was: de ChristenUnie in het kabinet-Balkende IV en D66 in het tweede paarse kabinet. Dat waren de twee keer dat er een coalitiepartner was met veel minder zetels dan de rest, die zwaar overbedeeld moest worden om deze in de coalitie te lokken.

Bij de eerste afwijking van bovenstaand patroon, in 2007, had de ChristenUnie naar verluidt Sociale Zaken kunnen krijgen. Die partij liet echter zwaarder wegen dat zij zich met een programmaministerie (jeugd) beter hoopte te profileren.

In het tweede paarse kabinet was D66 met drie ministersposten eveneens zwaar overbedeeld. Dat Wijers na Paars-I zijn vertrek aankondigde van Economische Zaken zorgde er mede voor dat zijn partij een plek in de ’driehoek’ verloren zag gaan.

Anno 2010 is de puzzel nog ingewikkelder. Het ligt voor de hand dat een van de twee kleintjes uit de ’driehoek’ zullen vallen, aangezien grote broers PvdA en VVD voor gaan.

Als het aantal ministersposten teruggebracht wordt tot acht, waarvoor ook GroenLinks zich al eens heeft uitgesproken, dan wordt de puzzel nog veel ingewikkelder. Zo pleitte GroenLinks al voor één minister voor zowel Financiën als Economische Zaken. Die post zal dan ongetwijfeld door PvdA of VVD geclaimd worden. Voor de andere grote partij resteert dan Sociale Zaken (met wat erbij?). Dan zouden D66 en GroenLinks zelfs allebei uit de ’driehoek’ vallen. Daar zullen zij beide zware compensatie voor vragen en dat valt met acht ministersposten niet mee.

Waarschijnlijker is dat de vier partijen zich laten verleiden door het aantal ministers van het laatste kabinet: zestien. Dat verruimt de onderhandelingsmogelijkheden, en het geeft D66 en GroenLinks de mogelijkheid elk twee ministers te leveren, tegen PvdA en VVD elk zes. Wij stevenen aldus gewoon, ouderwets, af op zestien ministers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden