Gewoon trots op Rusland

Voor de datsja van broer Nikolai. V.l.n.r. (achter): Eugenia (de moeder van Gena), Irina, Konstantin en Nikolai. Voorgrond: Galina, Natalia en GenaBeeld Aleksandr Solo

In het Westen houdt niemand van Vladimir Poetin. Maar hoe denkt de welvarende Rus over zijn president? Een portret van de familie Antsiferov - een middenklassegezin dat er de afgelopen vijftien jaar financieel op vooruit is gegaan. Zij spreken over de oorlog in Oekraïne, Poetins propagandamachine, de economische vooruitgang en de toekomst.

Konstantin Antsiferov (58) bezoekt Europa regelmatig. Zijn bedrijf is actief in Nederland en hij neemt zijn vrouw en kinderen soms mee naar Frankrijk of Cyprus, om even te ontsnappen aan de koude nachten van Sint-Petersburg.

De Europeanen zijn anders dan de Russen, valt Konstantin tijdens dat soort bezoekjes op. Ze zijn vrijer, vaker blij. De sfeer in Amsterdam is altijd goed. Mensen fietsen, zitten op terrassen en iedereen is aardig.

Maar sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne is er wel iets veranderd, merkt Konstantin. Europeanen benaderen hem anders, het gesprek draait tegenwoordig maar om één man: de Russische president. Bent u voor of tegen Poetin, is zo'n beetje de eerste vraag die hij moet beantwoorden.

"Vorig jaar was ik met mijn vrouw Natalia in Nice", herinnert Konstantin zich. "Toen de taxichauffeur hoorde dat ik Rus was, was zijn eerste vraag: wat vindt u eigenlijk van Poetin? Deze man was duidelijk een fan, anderen zijn dat niet. Het zet direct de toon. Raar, want in Rusland is Poetin gewoon een politicus."

Complottheorieën
De opmerkingen van Konstantin zijn niet zo verwonderlijk als je bedenkt dat de politiek van de Russische president sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne door de westerse media onder een vergrootglas wordt gelegd. Zelfs als Poetin tien dagen niet in het openbaar verschijnt, worden krantenkolommen volgeschreven met tal van complottheorieën: is Poetin weer vader geworden, wordt hij afgezet of lijdt hij gewoon aan een griepje?

De Russische president maakt de tongen los en vaak niet in positieve zin. Zijn assertieve beleid en zijn inmenging in Oekraïne, die hij zelf overigens ontkent, worden verafschuwd door westerse politici. Net als de Russische propagandamachine.

Maar we horen weinig uit Rusland zelf. Hoe denkt de Rus (en dan niet de oppositiepoliticus) over het beleid van de Russische president, hoe kijkt hij aan tegen de ontwikkelingen in Oekraïne en hoe denkt de Rus eigenlijk over het Westen?

Het is natuurlijk onmogelijk om die vragen te beantwoorden voor 150 miljoen Russen. De culturele verschillen tussen Sint-Petersburg (in het westen) en Vladivostok (in het oosten) zijn immens, om nog maar te zwijgen over het verschil in welvaart.

Op bezoek in Tolmachevo, bij broer Nikolai en zijn vrouw Galina.Beeld Aleksandr Solo

Toch is een grote groep Russen niet ontevreden: de middenklasse. Ze is er onder Poetin financieel flink op vooruitgegaan. Volgens gegevens van de Wereldbank behoorde 60 procent van de Russen in 2013 tot de middenklasse, een verdubbeling ten opzichte van 2000 (het moment dat Poetin aan de macht kwam). In tegenstelling tot de gemiddelde plattelandsbewoner beschikt deze groep over een nieuwe auto, een eigen huis en toegang tot meer dan honderd tv-kanalen - waaronder BBC en CNN.

Hoe kijken zij aan tegen het huidige Rusland?

Datsja
De familie Antsiferov is zo'n middenklassegezin. Vader Konstantin verdiende onder president Jeltsin nog twintig euro per maand, inmiddels heeft hij een goedlopend ICT-bedrijf. Een paar jaar geleden kocht hij een huis in een buitenwijk van Sint-Petersburg en momenteel laat hij een datsja bouwen in zijn geboortedorp Tolmachevo - zo'n twee uur rijden van de stad.

Financieel zijn het de beste jaren uit zijn leven, zegt Konstantin. Hij benadrukt dat vaak gedurende de discussies. Konstantin draagt een vrij grote bril en gaat netjes gekleed - meestal in een blauw overhemd, soms met bijpassende trui. Hij heeft een vriendelijke lach, zo'n lach waarmee je iedereen om je vinger windt.

Hij etaleert graag zijn kennis over het verleden, het heden, over Europa of Poetin - het maakt eigenlijk niet uit. Die colleges gaan altijd gepaard met die glimlach. Alleen dochter Polina (17) valt hem regelmatig in de rede.

Het appartement van de Antsiferovs is modern ingericht. In de woonkamer staan weinig meubels, alleen een witte Ikea-bank. Een muur wordt volledig bedekt door een enorme flatscreen. Aan de andere kant van de kamer staat een grote Apple-computer.

Grijze flatgebouwen
Zeven jaar geleden kocht Konstantin het appartement in een buitenwijk van Sint-Petersburg. De omgeving is niet inspirerend, geeft hij onmiddellijk toe. Het appartement van de Antsiferovs wordt omringd door grijze flatgebouwen die veel weg hebben van blokkendozen. De communistische bouw (brede wegen en kolossale flats) is nog duidelijk aanwezig in dit gedeelte van de stad.

Polina in haar kamer.Beeld Aleksandr Solo

Afgezien van die troosteloze omgeving, zitten er een hoop voordelen aan het appartement. Zo hebben de kinderen een eigen kamer. Een groot verschil met tien jaar geleden, toen dochter Polina noodgedwongen in de huiskamer moest slapen terwijl vader en moeder tv aan het kijken waren.

Want de Antsiferovs kunnen zich pas sinds een jaar of tien meer veroorloven en sinds vijf jaar hebben ze het financieel echt goed. Konstantin studeerde in Sint-Petersburg en hielp later mee aan de vervaardiging van de tegenhanger van de Amerikaanse spaceshuttle, de Russische Boeran. Hij verdiende weinig en toen Jeltsin aan de macht kwam, ging hij er financieel zelfs op achteruit. Zoon Eugeny (28) herinnert zich die tijd nog. "Het was complete chaos. Jeltsin was een alcoholist en kreeg niets voor elkaar. De ene dag reed mijn vader in een BMW, de volgende dag in een Lada."

Konstantin besloot het roer om te gooien. Voor de overheid wilde hij in ieder geval niet meer werken. Hij liet zich omscholen tot ICT'er en na verschillende omzwervingen zette hij in 2008 een vrij succesvol ICT-bedrijf op.

In Sint-Petersburg ontmoette Konstantin ook zijn vrouw Natalia (51), die op tienjarige leeftijd verhuisde uit Moermansk. Natalia werkt bij een verzekeringsbedrijf. Dochter Polina wil volgend jaar internationale betrekkingen gaan studeren aan de universiteit van Sint-Petersburg en zoon Eugeny is net als zijn vader zelfstandig ICT-ondernemer.

Keukentafel
Bij binnenkomst in het appartement van de Antsiferovs vraagt Natalia vriendelijk of de gasten de schoenen uit willen doen. Het is direct duidelijk: Natalia bepaalt hoe het er in haar huis aan toegaat. Natalia heeft een fijn gezicht en kort donker haar. Ze komt verlegen over, maar dat heeft meer te maken met het feit dat ze als enige in het gezin geen Engels spreekt.

Voor de gelegenheid heeft ze zich uitgesloofd in de keuken. De zalm serveert ze met een lach op het gezicht. Ze strijkt haar getailleerde jurk glad en gaat zitten. Het tafereel is typisch Russisch. Want discussies in Rusland worden steevast gevoerd aan de keukentafel. Konstantin stemde in met een portret van zijn familie op één voorwaarde: "We bespreken de politieke situatie in de keuken van ons huis - niet in een café - en we drinken wodka."

Na een halfuur komt de wodka inderdaad op tafel en naar goed Russisch gebruik worden er toasts uitgebracht - minitoespraakjes met een licht filosofisch karakter. Na drie glazen zegt Konstantin met een twinkeling in zijn ogen: "Op Rusland - een kleine beschaving met een enorme trots."

Konstantin doelt op het verleden. De SovjetUnie heeft hem gevormd. Hij is de zoon van een gevechtspiloot die werkte voor het Sovjetleger. Hij werd geboren op een militaire basis in Polen en reisde vervolgens de hele SovjetUnie door. "Het gevoel van een thuis heb ik nooit gehad", zegt Konstantin. De souvenirs uit het verleden zijn nog volop aanwezig in het appartement van de Antsiferovs.

Geen alternatief
Konstantin haalt voorzichtig een paar dagboeken uit de rommelige boekenkast en wrijft over de harde zwarte kaft. Die zijn van zijn vader die als gevechtspiloot betrokken was bij de Vietnamoorlog. Hoewel de Russische regering het lang heeft ontkend, hebben 3000 Russische piloten meegevochten in die oorlog, onder wie de vader van Konstantin. Zij steunden het communistische noorden. De dagboeken blijven fascinerend, vindt Konstantin. Net als die onschadelijk gemaakte bom - ook een herinnering uit Vietnam - die nu op een plank staat te verstoffen.

De ouders van Konstantin waren geen aanhangers van het communisme. "Maar er was geen alternatief. Mijn vader kon gewoon goed vliegen, daarom werd hij piloot. Zo ging dat in die tijd. Je moest wel meedoen aan het systeem. In dat opzicht is het nu heel anders. We zijn veel vrijer."

Het pilotenvak werd de vader van Konstantin noodlottig. In 1970 stierf hij in een helikoptercrash op het moment dat hij een staatsbezoek in Kazachstan voorbereidde voor de voormalige Sovjetleider Brezjnev.

Krim
Zoon Eugeny is een rustige jongen. Hij is gekleed in een groen ruitjesoverhemd dat hij in zijn broek heeft gestopt. Zijn blonde haren zijn netjes in model gebracht. Hij lijkt op zijn moeder Natalia met haar verfijnde gezicht. In tegenstelling tot zijn zus wordt Eugeny niet snel fel. Hij laat zich niet van zijn stuk brengen en kiest zijn woorden zorgvuldig. Op rustige toon legt hij uit waarom het volkomen normaal is dat de Krim weer bij Rusland hoort.

Een week nadat de Krim werd ingenomen door de Russen ("annexeren moet je niet gebruiken", zegt Eugeny), reisde de 28-jarige ICT'er af naar het schiereiland. Hij wilde daar samen met zijn zakenpartners annex vrienden een nieuw bedrijf opzetten. De volledige economie moest immers Russisch worden gemaakt, dus de kansen lagen voor het oprapen. Hij wilde bijvoorbeeld bedrijven op de Krim helpen bij het voldoen aan Russische wetgeving. Maar tot twee keer toe mislukten de plannen van Eugeny.

Toch heeft hij veel opgestoken van die reis. Hij pakt zijn mobiele telefoon erbij en laat een foto zien van een appartementencomplex op de Krim. "Valt je iets op?", vraagt hij. "Inderdaad, alle balkons zijn gesierd met een Russische vlag. Ik zag zelfs mensen die de Oekraïense vlag op de nummerborden probeerden weg te moffelen door er een Russische overheen te plakken."

Voor Eugeny is het heel simpel: de Krim hoort bij Rusland. Er is geen interventie geweest en er heeft geen bloed gevloeid. "De Krim wilde gewoon Russisch worden. Poetin had in dit geval volkomen gelijk. Er was daar een groot probleem en hij heeft het goed aangepakt."

Konstantin Antsiferov in de woonkamer van zijn appartement in Sint-Petersburg. In zijn handen het dagboek van zijn vader.Beeld Aleksandr Solo

De rest van de familie is het grotendeels met Eugeny eens. De Krim heeft een aparte positie binnen Rusland, er is vaak om gevochten en volgens veel Russen heeft Chroesjtsjov het schiereiland halverwege de jaren vijftig 'weggegeven' aan de Oekraïners. De idee dat de Krim eigenlijk Russisch is, is nooit verdwenen.

Maar de manier waarop Poetin de boel heeft ingenomen - zonder enig overleg - kan de goedkeuring van Natalia niet wegdragen. "Het voelt een beetje alsof je een dronken man besteelt van zijn portemonnee. Het is zo makkelijk. Dit probleem zou veel beter besproken kunnen worden op internationaal niveau."

MH17
Over de Krim zijn de Antsiferovs vrij uitgesproken, maar ze worstelen met hun gevoelens als het aankomt op de oorlog in het oosten van Oekraïne. Het neerschieten van de MH17 heeft veel losgemaakt.

De dag nadat het vliegtuig van Malaysia Airlines uit de lucht werd geschoten, stuurde Konstantin direct een e-mail naar zijn Europese vrienden, onder wie veel Nederlanders. Hij bood daarin zijn excuses aan. "Ik voelde me zo schuldig. Het was een heel moeilijk moment."

De familie houdt zich op de vlakte als het aankomt op de rol van de Russen in de oorlog. Worden de Russen gedwongen om te vechten in Oekraïne? Geen idee, zeggen de Antsiferovs, we hebben geen bewijzen. Ja, vrijwilligers zijn er zeker. Maar over dwang willen ze zich niet uitlaten. "Ik heb vrienden in het leger, maar ik heb nooit gehoord dat ze richting Oekraïne gestuurd worden", zegt Eugeny, die zich vier keer heeft aangemeld voor het leger maar vanwege gezondheidsredenen werd afgekeurd.

Pijnlijk vinden de Antsiferovs de situatie wel, want ze voelen zich verbonden met Oekraïne. Natalia: "We zijn als twee zonen van dezelfde vader en een andere moeder."

Propagandamachine
Natalia's stralende lach verdwijnt onmiddellijk van haar gezicht op het moment dat de vermoorde oppositieleider Boris Nemtsov ter sprake komt. Konstantin en Polina leggen hun bestek neer en kijken verslagen naar hun borden waar nog wat restjes zalm op liggen. De dag dat Nemtsov werd vermoord, staat hen nog helder voor de geest. "Verschrikkelijk", zegt Natalia.

Ze waren er vooral van geschrokken dat zoiets in hun land kan gebeuren. Vader, moeder en dochter omschrijven zichzelf als liberaal. Ze hadden vertrouwen in Nemtsov, hoewel ze twijfelen aan zijn democratische vermogen.

Dat wil overigens niet zeggen dat ze het volledige beleid van Poetin verwerpen. Maar aan één aspect hebben ze in ieder geval een hekel: de Russische propagandamachine. De eindeloze tv-programma's over de oorlog in Oekraïne komen hen de neus uit. Alleen zoon Eugeny is het daar niet mee eens. Hij merkt op: "Er bestaat in Rusland geen propaganda. Als je Poetin niet mag, kijk dan geen tv."

Natalia, Konstantin en dochter Polina.Beeld Aleksandr Solo

De rest van de familie denkt daar anders over, maar heeft ontzag voor de manier waarop Poetin het aanpakt. "Het is slim", zegt Konstantin. "Het is veel beter doordacht dan de propaganda die we over ons heen kregen tijdens het communisme. Als ik momenteel Russia Today vergelijk met CNN, vind ik die laatste zender oubollig", zegt Konstantin.

De huidige propaganda draait voornamelijk om de oorlog in Oekraïne. Konstantin zet de tv aan en prompt verschijnen er oorlogsbeelden op de flatscreen. Oorlog is de laatste tijd sowieso een geliefd thema, stelt de familie vast. Aan de overwinning van het Rode Leger op de Duitsers (dit jaar zeventig jaar geleden) wordt eindeloos veel aandacht besteed.

Slim
De boodschap is steeds dezelfde, zegt Polina. "Wij zijn niet klein te krijgen, want wij hebben de oorlog gewonnen." De scholiere kijkt even naar beneden, neemt een slok bietensap en vervolgt dan: "Het is slim wat Poetin doet, want wij zijn een trots volk. Wij zijn trots op onze rijke cultuur, trots op onze tradities, gewoon trots op ons land."

Polina praat met passie over de Russische cultuur - de oude Russische schrijvers heeft ze verslonden. Met pijn in het hart constateert ze hoe haar Rusland de laatste maanden in het Westen te grabbel is gegooid. Dat is zo jammer, want de Russische cultuur bestaat uit zoveel meer dan alleen Poetin.

"Het is gevaarlijk wat er in het Westen gebeurt." Ze doelt op westerse media die maar één kant van het verhaal vertellen en op de Amerikanen die in de ogen van de Russen constant provoceren. Polina: "We hebben sterk het gevoel dat er met twee maten wordt gemeten. Wij moeten tolerant zijn, wij moeten toestaan dat de Amerikanen het Oekraïense leger trainen, wij moeten onze ogen sluiten voor het feit dat er aan de grens met Rusland Amerikaanse tanks verschijnen. Maar zo werkt het niet. Die tolerantie moet van twee kanten komen."

Wat de familie maar wil zeggen: er zijn twee partijen in dit conflict en die moeten met elkaar om de tafel. Zolang de partijen elkaar blijven uitdagen, blijven de Russen achter Poetin staan. Konstantin. "Als je de overheid bekritiseert, bekritiseer je Rusland. De Russische ziel is heilig. Dus als het Westen provoceert, staan wij ineens allemaal achter Poetin. Terwijl we hem als politicus helemaal niet zo geweldig vinden."

De economische vooruitgang
De houten huizen in het geboortedorp van de ouders van Konstantin, Tolmachevo, vormen een groot contrast met de imposante pastelkleurige gebouwen uit Sint-Petersburg. "Dit is het echte Rusland", zegt Konstantin. In tegenstelling tot de stad ligt hier rommel op straat. De houten huizen in geel, blauw en rood zijn vervallen. Voor de meeste ramen hangt bruinige vitrage. De tuinen zijn nog kaal, want het voorjaar moet hier nog beginnen.

Iets verderop is de plek waar Konstantin zijn datsja laat bouwen. Het is nog moeilijk voorstelbaar dat hier straks een modern houten huis verrijst. De weg die leidt naar het buitenhuis is modderig. Rond de bomen die straks gekapt worden, liggen hopen afval variërend van lege drankflessen tot plastic chipszakjes. Het kan Konstantin en Natalia niet schelen, want de plek - aan de rand van een groot meer - is fantastisch.

Zoon Eugeny: 'Er bestaat in Rusland geen propaganda. Als je Poetin niet mag, kijk dan geen tv.'Beeld Aleksandr Solo

In dit dorp woont ook de familie van Konstantin. Broer Nikolai Efimov woont met zijn vrouw Galina in een oude Sovjetflat. Bij binnenkomst in de portiek valt de grote radiator aan de wand onmiddellijk op - een erfenis uit de Sovjetperiode. Deze radiator voorziet alle appartementen van warmte. Binnen is het constant zo'n 23 graden.

Voor de kleinkinderen van Nikolai, een tweeling van vijf maanden oud die tijdelijk bij de grootouders inwonen, is het goed toeven. Moeder van de tweeling, Irina Sakharova, loopt op slippers en is druk doende met het bereiden van groentehapjes en flesjes. In ieder geval een jaar trekt de moeder uit voor de verzorging van haar kinderen, daarna gaat ze mogelijk weer aan het werk. Vader Gena werkt bij een Nissan-dealer in Sint-Petersburg.

De voorzieningen voor jonge ouders zijn heel behoorlijk, zeggen Irina en Gena. Om het krijgen van kinderen te stimuleren, ontvangen ouders in ieder geval eenmalig een bedrag van 6000 euro per kind. Deze maatregel, ingevoerd onder de voormalige president Medvedev, is bedoeld om het geboortecijfer op te krikken. Dat was volgens de regering nodig, want de Russische bevolking begon te krimpen. Het is het gevolg van emigratie, een hoog sterfte- en laag geboortecijfer.

Ondernemerschap
"Kijk, dit hebben we ook te danken aan Poetin", zegt Konstantin, doelend op de verbetering in sociale voorzieningen voor jonge ouders. Door de economische vooruitgang die mede is te danken aan de hoge olieprijs van de afgelopen jaren, is het aantal mensen dat in armoede leeft sterk gedaald. Van 30 procent in 2000, tot 10 procent in 2013. "De afgelopen tien jaar zijn financieel gezien de beste van mijn leven", zegt Konstantin. "Poetin stimuleert het eigen ondernemerschap door weinig belasting te heffen."

Natuurlijk zit er ook een keerzijde aan de economische politiek van Poetin, zegt Konstantin. "Veel bedrijven worden geteisterd door corruptie. Ik kies mijn medewerkers heel zorgvuldig en heb daar nooit mee te maken gehad." Maar hij kent gevallen waar dat anders is.

Bovendien heeft Poetin een verticale machtsstructuur gecreëerd die zeer ineffectief werkt. Het komt erop neer dat de Russische president zo ongeveer persoonlijk zijn goedkeuring moet geven voor een nieuwe regionale spoorlijn. Belachelijk, vindt de familie.

De corruptie en de verticale machtsstructuur vormen een bedreiging voor de economie, zeggen de Antsiferovs. Over de sancties, de dalende olieprijs en de roebel die zijn waarde verliest, maken ze zich minder zorgen. "Het creëert nieuwe mogelijkheden", zegt Konstantin. "Dat idee wakkert Poetin overigens ook aan." Natalia vult aan: "Sancties maken ons minder lui. We voelen ons meer verbonden door de crisis."

Natalia serveert de zalm met een lach op het gezicht.Beeld Aleksandr Solo

Polina is een serieus meisje. Haar bruine pony beweegt mee wanneer ze praat. Zeventien jaar zou je haar niet geven. Niet vanwege haar kledingstijl, die is nog meisjesachtig. Ze draagt een bloemetjesjurk en heeft geen make-up. Maar aan haar manier van praten - ze spreekt perfect Engels en heeft een duidelijk idee over internationale verhoudingen - merk je dat ze verder is dan haar leeftijdsgenoten. Met uitgaan en sociale media houdt ze zich niet bezig. In haar vrije tijd leest ze liever Russische literatuur. Ze studeert veel, want ze wil na de zomer naar de prestigieuze universiteit van Sint-Petersburg. Op haar bureau liggen opengeslagen studieboeken, aan de wand heeft ze foto's van vriendinnen opgehangen.

Hier zit de toekomst, zegt Konstantin trots. Hij wijst naar zijn dochter. Dit is de generatie die van Rusland een ander land gaat maken. Daar is Konstantin van overtuigd.

Toekomst
In voormalige Oostbloklanden als Hongarije verlaten jonge, hoogopgeleide mensen massaal het land. Ze schamen zich voor het politieke klimaat. In Rusland gebeurt dat niet. Polina is trots op haar cultuur, haar achtergrond en haar familie. Ze wil niet weg uit Rusland.

Hoe de toekomst er voor Rusland uitziet? Moeilijk te voorspellen, menen de Antsiferovs. In de oppositie hebben ze in ieder geval geen vertrouwen. Natalia: "Poetin is momenteel het beste in het politieke spel, niemand van de oppositie kan hem aan." Eugeny: "Ik snap die obsessie voor Poetin niet. Jeltsin was een alcoholist. Poetin heeft in ieder geval gezorgd voor veel meer stabiliteit."

Met andere woorden: de Antsiferovs zien geen alternatief. Ga maar na. Garri Kasparov is volgens de familie alleen geliefd in het Westen, niet in Rusland. Blogger en de bekendste oppositiepoliticus Alexei Navalny heeft Rusland niets te bieden. "Het is een tacticus, hij is heel berekenend", zegt Natalia. Konstantin vult aan: "We hebben mensen met ideeën nodig, zoals Gandhi." Zelf voelt hij zich het meest verbonden met Koedrin, de voormalige minister van financiën die nu een beetje oppositie voert.

Wie het land moet gaan leiden, blijft dus gissen. Eén ding weten de Antsiferovs wel zeker: verandering gaat meestal gepaard met een revolutie, en daar zit niemand in Rusland op te wachten.

Konstantin lacht weer even naar Polina. Hij pakt haar hand en herhaalt zijn boodschap: "Jonge mensen gaan dit land veranderen. De nieuwe generatie is veel minder bang, ze kent de restricties uit de Sovjettijd alleen van horen zeggen. De chaos en criminaliteit onder Jeltsin heeft Polina nooit bewust meegemaakt. Deze generatie is nog fris, want ze wordt niet achtervolgd door het turbulente verleden."

Cijfers Rusland

Werkloosheid:
2014: 5,2%
2000: 10,5%

Mensen in armoede:
2013: 10%
2000: 30%

Omvang middenklasse:
2013: 60%
2000: 30%

Gemiddeld inkomen per hoofd van de bevolking (per jaar in dollars)
2013: 13.850
2000: 1.710

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden