Gewoon filosofie, niet meer prakken

Wat twintig jaar geleden begon als veredeld anarchistisch krakersblaadje, is nu een gerespecteerd publiekstijdschrift over filosofie. 'Een filosofisch tijdschrift beginnen was eigenlijk een volkomen vergissing.'

Of er in twintig jaar tijd veel veranderd is aan Filosofie Magazine? "Ongelooflijk veel", zegt hoofdredacteur Daan Roovers (1970). Ze kwam in 1995 als stagiaire bij het blad binnen en is sindsdien gebleven. "Het blad is nu veel professioneler. In het begin was het vooral een tijdschrift voor filosofen, het ging ook meer over nieuws uit de academie. De drive is wel hetzelfde gebleven: we willen nog altijd filosofie naar de mensen brengen. Maar nu kijken we veel meer naar wat er leeft in de samenleving."

"Je kunt het woord filosofie nu veel makkelijker in de mond nemen dan twintig jaar geleden", zegt oud-hoofdredacteur René Gude (1957), die van 1993 tot 2001 betrokken was bij Filosofie Magazine.

Roovers: "Dat komt ook doordat de samenleving veranderd is. Mensen dachten eerst dat ons blad saai, stoffig, of moeilijk is. Daar hoeven we ons nu niet meer tegen af te zetten. We hebben meer zelfbewustzijn gekregen. Mensen kopen het blad om de filosofie. We hoeven niet allerlei onderwerpen te behandelen en dan de filosofie er een beetje doorheen prakken."

Gude: "De vormgeving van het tijdschrift is nu ook veel mooier. Veel rustiger en met vastere rubrieken. In het begin ging het alle kanten op. Dat heeft er mee te maken dat het blad ontstaan in is de krakersbeweging van de jaren tachtig. Het was toen eigenlijk een veredeld anarchistenblad. Somber! Oh man."

Roovers: "Foto's; allemaal grijs en grauw. Mensen die naar beneden kijken. Later is er gelukkig veel meer expertise aangetrokken."

Hoe verliepen de beginjaren van het tijdschrift?
Gude: "Een filosofisch tijdschrift beginnen was eigenlijk een volkomen vergissing. Er was geen idee wat er nodig was om een tijdschrift feitelijk van de grond te krijgen. De eerste oplage bestond uit 12.000 exemplaren terwijl er maar een paar abonnees waren."

Roovers: "Ja en voor wie waren al die andere nummers? Dat was echt volkomen onduidelijk."

Gude: "De vijf abonnees kregen hun blad toegestuurd, de andere exemplaren werden maar uitgedeeld als reclamemateriaal."

Dat is financieel niet lang vol te houden.
Gude: "De anekdote ging dan ook altijd rond dat je bij Filosofie Magazine niet merkte dat je zo weinig geld verdiende, je kreeg toch niets. Er waren wel wat inkomsten van abonnees en advertenties. Daar werden dan de medewerkers en freelancers van betaald. De vormgever en de drukker konden vaak niet betaald worden. In die tijd liepen de schulden op tot 500.000 gulden. In 1994 is het blad bij uitgeverij Wolters Kluwer ondergebracht. Later werd dat Veen Uitgeversgroep. Zij zagen er wel wat in. We kwamen toen in wat rustiger vaarwater. Er was zelfs sprake van enige groei en we konden ook de schulden gaan saneren."

Waardoor had filosofie twintig jaar geleden zo'n stoffig imago ?
Gude: "Je had in de beginjaren twee grote vooroordelen. De academische filosofen zouden in een ivoren toren leven, wereldvreemd zijn en weldoordachte wartaal uitslaan waar geen hond iets van begreep. Andere mensen verwarden het met de toen opkomende spiritualiteit: dat filosofie soft is en er flink op los leutert. Beide vooroordelen hebben we, met succes, bestreden."

Roovers: "Ik merkte het in mijn eigen familie. Ik was een studie medicijnen aan het afronden en toen besloot ik filosofie te gaan studeren. Daar kun je gewoon niet mee aankomen. Het beeld was dat de mensen die aan filosofie deden toch niet helemaal goed waren en later vast verward zouden raken."

Wat vonden de academische filosofen van het blad?
Gude: "Als je aan academici vroeg of ze een stuk wilden schrijven, deden ze graag mee. Maar op een borrel met collega's noemden ze Filosofie Magazine de Story van de filosofie."

Roovers: "Mij werd vanuit de universiteit ernstig afgeraden om er stage te lopen. Daar was ik veel te intelligent voor."

Gude: "Dan was je voor het vak verloren."

Wat was het idee achter de oprichting van het tijdschrift?
Gude: "Wij als afgestudeerde filosoofjes wilden de filosofie niet alleen aan de faculteiten overlaten, maar alle verworvenheden ook delen met het publiek."

Roovers: "Filosofie maakte geen deel uit van het culturele leven. Je struikelde op alle opiniepagina's en culturele bijlagen van dagbladen en tijdschriften over literatuur, muziek en wat niet al. Filosofie stond daar nergens tussen. Ik heb mezelf zoveel plezier gedaan door filosofie te gaan studeren. Ik heb daar zo veel van opgestoken en van genoten. Andere mensen wilde ik dat plezier ook geven."

Wat kan filosofie de mens dan brengen?
Roovers: "Een zekere belofte van autonomie. Als je de gedachten van jezelf, van de samenleving en de tijd waarin je leeft beter doorgrondt, dan geeft dat iets van controle of regie over je opvattingen, je oordelen en dus uiteindelijk ook over je leven."

Kunt u een voorbeeld geven?
Gude: "Wat ik in al zijn eenvoud een van de krachtigste uitspraken vind, is die van Epictetus. Hij zegt: 'Het zijn niet de dingen die ons in verwarring brengen, maar onze voorstellingen van de dingen'. Dat is echt een eyeopener. Zo kan de voorstelling van een sportauto voor twee verschillende mensen volledig anders zijn. Toch zijn die mensen genetisch identiek en hebben ze dezelfde zintuiglijke waarneming. Maar het is de voorstelling die maakt dat de één denkt aan hard rijden en de ander aan een energieverslindend monster."

Roovers: "De volgende stap is te doorzien dat je veel dingen niet kunt veranderen maar wel de dingen die in je macht liggen: je opvattingen of oordelen. Als je bijvoorbeeld bang bent voor die auto kun je hem niet laten verdwijnen, maar je kunt wel iets aan jouw angst veranderen. Ware en wijze inzichten lijken vaak heel triviaal maar als je ze tot je door laat dringen dan zijn dat de dingen waar je verder mee kunt komen."

Zijn academische filosofen nog steeds sceptisch over Filosofie Magazine?
Roovers: "Bij de introductie van nieuwe dingen zijn er altijd sceptische geluiden, maar dat is tegenwoordig niet meer de algemene tendens. Het is een andere tak van sport en dat is iedereen nu wel gaan inzien. Er is nu een prima wisselwerking tussen de universiteiten en wat wij doen."

Gude: "Wij doen aan publieksfilosofie. Daar heb je andere vaardigheden voor nodig dan voor het doen van onderzoek."

Bestaat Filosofie Magazine over 20 jaar nog steeds?
Roovers: "Jazeker maar ik denk wel dat de vorm in de toekomst zal veranderen. De website wordt belangrijker, maar we maken ook al boeken of een app voor op de iPad. We organiseren evenementen zoals de Nacht van de filosofie. cursussen en reizen. De belangstelling bij mensen voor filosofie is gewekt, maar of dat altijd in de vorm van een jaarabonnement op een tijdschrift zal zijn weet ik niet."

In september bestaat Filosofie Magazine twintig jaar. Op 28 september is er in De Rode Hoed in Amsterdam een jubileumfeest, toegankelijk voor lezers en geïnteresseerden. Sprekers zullen ingaan op de rol van filosofie in Nederland. Na een stroeve start kent maandblad Filosofie Magazine tegenwoordig zo'n 21.000 abonnees. Van elke editie worden bovendien ongeveer 4.000 losse nummers verkocht.

www.filosofiemagazine.nl

Jubileumfeest

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden