Gewoon een liedje, het mag weer

Het chanson wordt weer populair in Nederland. “We wordenoverspoeld door Engelse en Amerikaanse popmuziek, maar iets inde ziel van mensen gaat daartegenin.“

Zondagavond 14 augustus, het Concertgebouw in Amsterdam. Deavond van het Franse chanson is strak uitverkocht.

Voor de pauze treedt Philippe Elan op, een Fransman die aljarenlang in Nederland woont en werkt. Na de pauze WendeSnijders, de nieuwe Nederlandse ster aan het Franstaligefirmament. Zij blaast Elan helemaal weg met zijn keurigeklassieke Franse chansons. Net als Elan zingt Snijders ze, de'gouwe ouwen' van het chanson, Leo Ferré en Jacques Brel.

Maar als zij die liedjes zingt, gebeurt er iets. Iets magisch.Het lied gaat voor je leven, ze acteert het, spuugt het in jegezicht als de tekst daar om vraagt, maar kan het evengoedzachtjes in je oor fluisteren. Een wervelwind van klanken, haarmusici volgen haar op de voet. En als Snijders stopt, houdtiedereen in de grote zaal zijn adem even in. Dan barst eenklaterend applaus los.

De zaal stroomt leeg, en wat opvalt is de diversiteit van hetpubliek. Vooral veel jonge mensen. Gewoon, in spijkerbroek enluchtig bloesje. Neemt het Franse chanson dan weer toe inpopulariteit? Deze jonge mensen hebben Piaf niet zien optredenen kennen Brel alleen uit verhalen van hun ouders.

Cabaret- en liedkenner Jacques Klöters: “Aan de Franse taalwordt op de middelbare school nog maar weinig gedaan. Je hoortbijna nooit een Frans nummer op de radio, de Franse cultuur isgeen Leitkultur meer. Daar komt de huidige, overweldigende machtvan de Anglo-Amerikaanse muziek bij. Het klassieke Franse chansonis volgens mij juist zo goed omdat het niet beïnvloed is doordie traditie. Brel luisterde naar klassieke componisten, nietnaar The Beatles. Sterker nog: de Beatles luisterden naar hém.“

Ook Vic van de Reijt, samensteller van de cd-box met chansons'Les Meilleurs 69', hekelt de Nederlandse radio. Het chanson isdaar 'een bedreigde muzieksoort'.

Maar het Franse chanson ligt volgens hem wel diep verankerdin de Nederlandse cultuur. “De naoorlogse generatie is opgegroeidmet Yves Montand, Edith Piaf en Juliette Gréco. Het chanson isaltijd populair gebleven bij een bepaalde groep mensen.“

Wat nu precies 'het Franse chanson' is, valt moeilijk tedefiniëren. Het is een lied, uiteraard gezongen in het Frans,met een vaak poëtisch-literaire inhoud. Het uitgangspunt is eenverhaal, er ligt meer gewicht op de tekst dan op de muziek. WendeSnijders: “Ik vind dat een chanson iets geëngageerds heeft; datkan zowel maatschappelijk als persoonlijk zijn. Ik zing graagnummers van Brel omdat er een heel theatrale kant aan zit, datverhaal kan ik overbrengen. Het heeft met gevoel te maken, maareen chanson is echt iets anders dan een popnummer.“

Veel muziek die op de markt komt is wegwerpmuziek, maakt evenwinst en verdwijnt dan weer. Het Franse chanson wordt daarentegendoor de aanhangers graag voorgesteld als een lied dat nietgemaakt is uit winstbejag, maar met aandacht voor het ambacht vanhet schrijven en uit liefde voor de taal.

Dat het chanson toeneemt in populariteit kan ook te makenhebben met een andere trend, die al langer aan de gang is. Hetlied is namelijk terug. Housemuziek, die haar kracht ontleent aaneen voortgaande beat en vaak geen of weinig tekst heeft, is opzijn retour. In de hitparade vind je weer meer traditionele songsmet een kop en staart. Naast de r & b-liedjes en de rapperszijn er opvallend veel singer/songwriters in de Top 40 te vinden.

Norah Jones met haar light jazz, Joss Stone, een jonge, blankeEngelse met een opvallend diepe, 'zwarte' stem die zich opsoulklassiekers heeft gestort en nu ook met haar eigen repertoiresucces oogst. Daarnaast zie je bijvoorbeeld de Canadese zangerMichael Bublé, met een stem die opvallend lijkt op die van FrankSinatra.

Zowel hij als het Engelse talent Jamie Cullum kan goed uit devoeten met het repertoire van het Great American Songbook. Songsuit het Amerika van de jaren dertig tot vijftig van de vorigeeeuw, geschreven door klinkende namen als Cole Porter, George enIra Gershwin, Jerome Kern, Irving Berlin en het duo Rodgers enHart. Liedjes die, net als het Franse chanson, zijn gemaakt metveel aandacht voor vakmanschap.

Overigens zet Cullum er net zo lief een jazzy versie van'Frontin' tegenover, het nummer van de rappende r & b'ers vanN.E.R.D. of zingt hij een scheurende cover van Jimi Hendrix. Hettekent deze tijd waarin stijlen en tijden door elkaar lopen.

Dat zie je ook terug in het huidige Franse chanson. Ook datheeft een evolutie doorlopen.

In de compilatie van Van de Reijt was er geen plek meer voorde nieuwe generatie Swinging Mademoiselles, zoals zangeressen alsCarla Bruni, Emilie Simon en Coralie Clement genoemd worden. Hunmannelijke equivalenten zoals Francoiz Breut en Benjamin Biolayhebben dan geen verzameletiket, ze zijn er evengoed wel. Allemaaltwintigers en dertigers die zijn opgegroeid met de grotechansonniers en nu zelf liedjes maken met een kop en een staart,maar tegelijkertijd schuwen ze de moderne ontwikkelingen vanbeats en samples niet. Klöters: “Je kunt nog verder gaan. Al dieFranstalige dj's uit Afrika maken chansons nieuwe stijl, en watte denken van Manu Chao?“ De voormalige frontman van de Franseband Mano Negra maakt veeltalige, multiculturele mestizo-pop diezijn invloeden vindt in zowel Frankrijk als Spanje en zowelNoord- als Zuid-Amerika. Wende Snijders kan zich wel vinden indat voorbeeld: “Chansons gaan met hun tijd mee. Maar Manu Chaois net zo geëngageerd als Leo Ferré.“

Dat het chanson zich in Nederland in hernieuwde populariteitmag verheugen, is volgens Van de Reijt duidelijk te merken. “Eris een groeiende groep mensen die belangstelling heeft voor hetbetere lied. Ik probeer met mijn compilaties en muziekavondenkleine steken uit te delen tegen de monocultuur. We wordenoverspoeld door Engelse en Amerikaanse popmuziek, maar er zitaltijd nog iets in de ziel van mensen dat daartegenin gaat. Ikzie het als een taak, ga daar zelfbewuster mee om en ik denk datiemand als Wende Snijders dat ook doet.“

Wende Snijders, op dit moment 'hot' als het om de oudechansons gaat, is net weer begonnen aan een grote tournee langsde theaters. Zo'n twee weken geleden kwam haar eerste dvd 'Ausuivant' uit. Daarop is de prijzenregen te zien die haarafgelopen jaar overviel - BAT Award, Edison, Zonta Award - maarook zijn delen uit haar voorstelling te zien, afgewisseld metopnamen met het Metropole Orkest. “Ik kan van mezelf natuurlijkniet zeggen dat ik het chanson weer hip gemaakt heb. Ik hebgewoon gedaan wat ik mooi vond. Maar ik merk inderdaad wel dater behoefte aan is. Ik durf de stelling aan dat er, met al diecommerciële, oppervlakkige muziek die je voortdurend hoort,recht evenredig een andere behoefte ontstaat. Behoefte aandiepgang, voor het evenwicht. Mensen vinden het fijn dat ik dieoude chansons weer terugbreng, als het ware. De popscene is alhomogeen genoeg; ik ben blij dat ik kan bijdagen aan watdiversiteit.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden