Gewenst beveiliger of Rambo?

Private beveiligers van het bedrijf Specops Company in de Golf van Aden, op een schip dat niet onder Nederlandse vlag vaart. ( FOTO FRANK MULDER)

Nederlandse ex-militairen laten zich in conflictgebieden inhuren als private beveiligers. Het ontbreekt aan controle op deze huurlingen. „Als de export van wapens aan criteria moet voldoen, waarom de export van gewapende diensten dan niet?”

Wilt u een fabriek bouwen in Afghanistan of ongeschonden tussen Somalische piraten doorvaren? Bel Marco van Hees en hij regelt de beveiliging. Met zijn bedrijf Specops Company leidt hij oud-militairen op tot zogenoemde private contractors, zzp’ers – veelal ex-militairen – die zich verhuren voor gewapende diensten in risicogebieden. Hij werkt onder meer in Congo, Irak, Pakistan en Afghanistan.

Bedrijven als dat van Van Hees schieten in Nederland als paddestoelen uit de grond, schrijft de Campagne Tegen Wapenhandel deze week in een rapport. In Nederland is gewapende beveiliging verboden, maar niemand controleert wat deze firma’s in het buitenland doen.

Van Hees werkte jaren voor defensie, totdat hij ontdekte dat hij als bodyguard in Venezuela meer geld kon verdienen. „Mijn ambities waren groter dan in het leger blijven.” Hij richtte zijn eigen bedrijf op, dat op dit moment 59 Nederlandse ex-militairen uitzendt.

„We willen dat de neuzen dezelfde kant op staan. Dat bereiken we door minimaal twaalf zondagen te trainen en samen op trainingskamp te gaan.” Dit gebeurt gedeeltelijk in Servië of Zuid-Afrika, want daar mag met scherp worden geoefend.

Onder de klandizie van Van Hees bevinden zich bedrijven en individuen, maar ook legers van andere landen. Een van de meest toegankelijke markten is de maritieme sector. „Steeds meer rederijen willen niet meer als een lamme eend door piraten worden gepakt. De overheid heeft geen geld om ze te beschermen en daarom vormen bedrijven zoals wij de oplossing. Bij ons geen dertiende maand, pensioengeld of andere verplichtingen. Je betaalt gewoon een dagtarief.”

Van Hees wil wel wat loslaten over de prijs. „De kosten van een piraterij-klus beginnen bij honderdduizend euro. Daar krijg je acht beveiligers voor.”

Overigens kan hij ook voor Nederlandse reders wel iets betekenen: „We beschikken over bewapende patrouilleboten die onder Zuid-Afrikaanse vlag varen. Daarmee kunnen we het Nederlandse verbod omzeilen.”

De private militaire en veiligheidssector floreert, vooral in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. In Irak loopt er voor iedere soldaat naar schatting één private contractor rond. Ook Nederland leunde in het Afghaanse Uruzgan sterk op private beveiligers. Het is volgens de Wet op wapens en munitie voor particulieren verboden om gebruik te maken van gewapende beveiliging, maar de diensten vanuit Nederland aanbieden is geen probleem.

„Steeds meer bedrijven springen daarop in”, weet Mark Akkerman van de Campagne tegen Wapenhandel. „Het varieert van schietcursussen in Israël tot gewapende beveiliging in conflictgebieden. Op internet, via websites als LinkedIn en discussiefora hebben we er zo al meer dan twintig gevonden, waaronder een aantal nieuwe. Dat is nog zonder buitenlandse bedrijven die Nederlanders ronselen.”

„Je moet ze niet over één kam scheren”, zegt Van Hees. „Sommige jongens doen zich voor als een soort cowboys. Ik weet het niet, misschien willen ze een leukere vriendin, of meer LinkedIn-contacten, maar wij doen niet mee aan dat Miami Vice-gedoe. Echte veiligheid bied je door conflicten uit de weg te gaan. ’Showing the force’ is meestal genoeg om aanvallers op een afstand te houden.”

Dat is mooi gezegd, maar bij sommige klussen zul je geweld moeten gebruiken. „Ja, soms loop je in een hinderlaag. In die gevallen houden we ons strikt aan het mandaat en de rechten die we in die situatie hebben. We hebben strakke protocollen. We gaan niet als een gek de vijand te lijf. Daarom noemen we onszelf ook geen militairen, maar beveiligers. We willen niet worden geassocieerd met huurlingen.”

Toch kan hij niet ontkennen dat onder zijn gelederen mannen zitten die zich wel zo noemen, zoals Robert van As, op dit moment namens Specops Company aan het werk in de Golf van Aden. Hoe hij zich verder aanbiedt, mag hij zelf weten, vindt Van Hees.

„Het zijn natuurlijk gewoon huurlingen”, zegt Henri L’Honoré Naber, bestuurslid van de Nederlandse Vereniging van Kapiteins ter Koopvaardij. „Ze doen zich allemaal betrouwbaar voor, maar uiteindelijk dragen deze rambo’s bij aan een spiraal van geweld in risicovolle regio’s. Het is niet voor niets dat de landen rond de Straat van Malakka in Zuidoost-Azië het bedrijf Blackwater een paar jaar geleden de toegang tot de regio ontzegden.”

L’Honore Naber kan alleen over de zeevaart spreken. „Uiteindelijk is het de kapitein die verantwoordelijk en aansprakelijk is wanneer er wordt geschoten. Maar die is niet opgeleid om daarover te oordelen. Hij moet erop kunnen vertrouwen dat de beveiliger een overheid achter zich heeft en volgens een duidelijk mandaat handelt. Dat kan alleen het Korps Mariniers bieden.” En dat is peperduur, realiseert ook hij zich. Daarom heeft hij een eigen adviesbureau om reders te helpen met alternatieven. „Denk bijvoorbeeld aan waterkanonnen, of dunne lijnen waar de motor van speedbootjes van piraten in verstrikt raken. Dat is nog goedkoper ook.”

Ook volgens Akkerman is het het beste om volledig af te zien van particuliere militaire bedrijven. „Maar omdat ze er nu eenmaal zijn, verdienen alle pogingen tot regulering steun. Als de export van wapens aan criteria moet voldoen, waarom de export van gewapende diensten dan niet?”

Een bepaalde mate van regulering zou Van Hees alleen maar verwelkomen. Met een officiële screening kan hij tenminste bewijzen dat hij niet behoort tot de club rambo’s met losse handjes. „Het liefst zouden we gewoon een accreditatieproces van Buitenlandse Zaken willen doorlopen. Geef private contractors een duidelijk mandaat. Dan vallen degenen die slechts spanning zoeken direct door de mand.” Dat het grote geld dan legaal kan gaan binnenstromen, ach, dat is ook niet verkeerd.

Het grote probleem met particuliere militaire bedrijven is de verantwoordelijkheid, schreef de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) drie jaar geleden in een rapport aan de regering over de inzet van deze huurlingen door het leger. Wie neemt de verantwoordelijkheid als contractanten een misdaad begaan, of zelf slachtoffer worden? Ze vallen niet onder het Nederlands recht, als ze niet zelf Nederlander zijn. In Afghanistan genieten lokale beveiligers immuniteit. Dit kan leiden tot straffeloosheid. Daarom adviseerde de AIV om ingehuurde bewapende beveiligers zo ver mogelijk van de militaire kerntaken te houden en strikte criteria in acht te nemen. Dit moet voorkomen dat het geweldsmonopolie van de overheid wordt uitgehold.

Vanmiddag komt de Adviesraad Internationale Vraagstukken met een nieuw advies aan de regering, ditmaal over de inzet van gewapende beveiligers door reders die zich willen beveiligen tegen piraten. „In principe is het tegen de wet”, zegt Mark Waanders, de opsteller van het rapport, „maar we moeten erkennen dat reders soms geen alternatief zien en het toch doen. In ons advies zullen we dus een afweging maken tussen verbieden of reguleren.”

Diensten die Nederlanders in het buitenland aanbieden, komen in het rapport niet aan de orde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden