'Geweld zit vooral tussen de oren'

Het Limburgse theatergezelschap Het Vervolg laat zich in keuze en en scenering van hun toneel stukken niet door 'actualiteit' leiden. ,,Eén keer zochten we eens een the matiek over oorlog. Het was een hele lang weg, die nergens toe voerde.'' Achteraf blijkt wel degelijk dat er een rij verbanden bestaat: het hart moet spre ken. Geweld schuwt Het Vervolg niet, en dan vooral het geweld dat tussen de oren zit. ,,Ik moet altijd wat lachen als er op het toneel iemand wordt doodgeschoten.''

Een eigen huis bezat het Maastrichtse theaterensemble Het Vervolg al voordat de schouwburgbuurman aan het Vrijthof werd. De Vervolgzolder in het Generaalshuis kon intiem heten, maar was 's zomers snikheet, bedompt, en met tachtig stoelen ronduit klein. Aan de overkant van de Maas, tussen verwante buren als de bibliotheek en het Bonnefantemuseum, gaat eind november het Derlontheater officieel open; het nieuwe Vervolgonderkomen voor tweehonderd toeschouwers.

Uit de harde kern van de Vervolg-aanhang weerklinken nu al weemoedige zuchten over de verhuizing: het was toch zo'n knus thea tertje daar in de nok aan het Vrijthof.

Regisseur en artistiek leider Hans Trentelman schudt het hoofd om emotioneel-sentimentele argumenten als 'het bijzondere karakter van de zolder' en somt onverdroten op waarom zijn gezelschap na twaalf jaar de Vrijthofzolder met opgelucht gemoed verlaat. Behalve door zomerse zonneschijn stuwden toneellichten de temperatuur in de lage ruimte flink op. Een uitgebreid lichtplan kon daardoor al niet eens aan de orde komen. De toeschouwers moesten vier trappen lopen om zich in de minuscule foyer naar de koffiebalie te worstelen. Met drie stoppen zat de lichtontwerper al snel aan zijn tax, de afzuiginstallatie functioneerde amechtig. Hoewel met gekromde rug, op kousenvoeten en in ik-ben-er-niet-houding en dus zeer opgemerkt door de spelers, moest de boekhouder 'onopgemerkt' pal langs de repetitieruimte naar z'n bureau; wiebelige schilderssteigers deden als loopkat voor de belichting dienst.

Het Vervolg ontvluchtte, zeker 's zomers, Maastricht al eerder met locatievoorstellingen, al speel den ook artistieke argumenten mee. Toneel is volgens Trentelman niet meer louter: hier is je pluchen stoel en wacht maar rustig af. Ook de omgeving speelt een rol. Zoals 'Grieks' van Steven Berkoff in een langzaam verduisterende mergelgroeve met snuivende koeien en hoorbare hoeven van lokale paarden, Pasolini's 'De koningsmoord' in een scheepswerf van het Vlaamse Maasmechelen of 'De naam voor de machtelozen' van O'Neill in een boerderij op de Vlaams-Nederlandse grens.

Als Maastrichts gezelschap heeft Het Vervolg geen omgekeerde reisplicht door alleen in de provincie Limburg te moeten spelen. Venlo en Sittard krijgen ter plekke alle huisproducties van Het Vervolg te zien, maar dat is louter om de geografische reden 'dat Limburg erg lang is'. Met de toneelbewerking van Reve's debuut 'De Avonden' reisde de troupe door heel Vlaanderen en Nederland, zoals in het najaar ook met 'Cocu Magnifique' van Fernand Crommelynck.

Tussenkomst van de stedebouwkundige architect Jo Coenen voorkwam dat het ranke gebouwtje van de voormalige Bordenhal (waar het aardewerk gedroogd en geverfd werd) in de nieuwe stads kern Céramique op het voormalige pottenbakkersterrein werd gesloopt. Maastricht schonk het casco; voor de inrichting moest Het Vervolg, met een geldwerfactie, zelf zorgen. ,,We vielen tot dan toe onder de portefeuille cultuur; daar waar altijd de klappen vallen. Omdat het Derlontheater deel uitmaakt van de nieuwe wijk die moet gaan lopen, vielen we opeens onder stadsontwikkeling, en ging het meteen om miljoenen.''

Nu het gezelschap toch een nieuw onderkomen had en de muren hersteld moesten worden, kon de Bordenhal net zo goed een meter of twee verhoogd worden. Maar dat verbood Maastricht met het argument dat de omgeving verstoord zou raken. Het was ook de gemeente Maastricht die de oplossing bood: win die anderhalve meter niet bij het plafond maar graaf die uit. Aldus geschiedde. Publiek op de voorste tribunerijen zit dus anderhalve meter onder het Maastrichtse maaiveld. En passant kon onder de betonnen vloer een buizenstelsel voor lucht- en waterkoeling worden aangelegd. Het 'ateliergevoel' van de Bordenhal bleef dankzij de lichtinval bestaan; door de hoge fabrieksramen kan de toeschouwer de avond over de Maas zien vallen, met ginds de contouren van oud-Maastricht.

Regisseur Trentelman stond op parket, maar ook dat werd eerst geweigerd. Hij moest uitleggen dat acteurs niet op tegels of beton kunnen spelen: alleen al een knieval in de regie-aanwijzing van een stuk zou consequent geschrapt moeten worden. ,,Ga op beton maar eens twee minuten stilliggen.'' Het parket kwam er.

Het is gelukt, het gebouw is bijna gereed, maar klaar is Trentelman daarmee niet. ,,Het begint juist weer, de zaken moeten weer op scherp worden gezet. Het zit niet in mijn bloed om louter op de winkel te passen.'' In het voorjaar gaat Fassbinders' 'Berlin Alexanderplatz' in première, terwijl de 'Cocu Magnifique' op tournee is, ensceneren Trentelman en mede-regisseur Léon van der Sanden producties met de Jonge Gasten; (bijna-)afgestudeerden van verschillende toneelscholen. Aan audities of stagiaires doet Het Vervolg niet; met die jonge gasten is het handiger werken en trefzekerder beoordelen of die in het gezelschap kunnen worden opgenomen.

Hoewel de keuze van de stukken van begin tot einde bij de twee regisseurs valt, laten die zich ook door acteurs van het tegendeel overtuigen. Een leesclubje bereidt de keuze voor, met daarin behalve de regisseurs ook de acteurs Mieneke Bakker en Hans van Leipsig. Hoe het juiste stuk zich aandient?

,,'Grieks' van Steven Berkoff trok ik in een boekwinkel uit de kast, en ik was meteen verloren. Ook de onalledaagse taal in 'Hunker' van Sarah Kane raakt meteen. Aan thema's doen we niet. Eén keer zochten we eens een thematiek over oorlog. Wat hebben we toen een stukken gelezen! Het was een hele lang weg, die nergens toe voerde. We laten ons niet door 'actualiteit' leiden. Achteraf blijkt wel degelijk dat er een rij verbanden bestaat: het hart moet spreken. We hebben ook geen voorkeur voor tijdperken of voor Duits, Frans, Engels, Belgisch of Limburgs drama. Het moet betekenis en waarde hebben - wat het is, moet het zijn.''

,,Je kunt na een succesvolle toer van Heijermans 'De meid' niet zeggen: nu gaan we nog maar eens een Heijermans doen. Geweld schuwen wij niet, en dan voor al het geweld dat tussen de oren zit. Ik moet altijd wat lachen als er op het toneel iemand wordt doodgeschoten. Je weet toch dat dat niet gebeurt. In film kan dat, al is in een gemiddelde b-film een simpel pistoolschot al niet meer voldoende en moet het te vermoorden personage met een soort kanonnenvuur worden doorzeefd. Of ja, als Anthony Hopkins in 'The Silence of the Lambs', die de verpersoonlijking van het kwaad is, zonder dat hij daar iets voor hoeft te doen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden