Geweld laait op in Irak: in juli bijna 1000 doden

Een autobom in Basra. Al Kaida is terug van weggeweest.Beeld ap

Oorlog in buurland Syrië zorgt voor forse toename van gewelddadigheden. Veel soennieten vinden premier Maliki een despoot.

Zorgelijk nieuws uit Irak: Al-Kaida is helemaal terug van weggeweest. Na jaren van (relatieve) rust is het land weer bijna op het geweldsniveau van april 2008. Afgelopen maand vielen zo'n duizend doden bij sektarisch geweld, tegen 1428 in de nadagen van de Iraakse burgeroorlog tussen soennieten en sjiieten (2006-2008).

Vooral burgers zijn het slachtoffer van de schietpartijen, autobommen en zelfmoordaanslagen door soennitische radicalen. Alleen al deze week eiste Al-Kaida in Irak een reeks gecoördineerde autobomaanslagen op in vijf steden (maandag, 58 doden), en een reeks schietpartijen in sjiitische wijken (woensdag, 26 doden).

De terreurbeweging is met een opmerkelijke comeback bezig, die deels geïnspireerd is door de burgeroorlog in Syrië. In dat buurland is de strijd na 2,5 jaar ontaard in een gevecht tussen soennieten (de rebellen) en sjiieten (het regime). Aan de kant van de rebellen vecht met succes de 'Islamitische Staat van Irak en de Levant' mee, een samenwerking tussen de Iraakse en Syrische tak van Al-Kaida.

Het geeft de Iraakse strijders moreel en mogelijk ook middelen om de strijd in Irak op te voeren. Sommige politici daar vergelijken wat hun land te wachten staat al met de kernramp in Tsjernobyl: een ramp die het etnisch-religieuze kaartenhuis Irak omver zal blazen.

Dat is niet geheel denkbeeldig, want ook de interne politieke situatie in Irak biedt een vruchtbare bodem voor een organisatie als Al-Kaida: er is veel sektarische onvrede onder Iraakse soennieten. Zij kunnen nog altijd moeilijk leven met de macht die ze als groep verloren toen geloofsgenoot Saddam Hoessein in 2003 door de Amerikaans-Britse invasie van de troon werd gestoten. Sjiieten, de meerderheid van de bevolking, domineren nu de regering.

Premier Noeri al-Maliki wordt in soennitische kring gezien als een autocraat, en niet zonder reden, zo schreef Irak-kenner Joost Hiltermann (International Crisis Group) eerder dit jaar in een vernietigende analyse over de politieke situatie in het land. De democratische instellingen die de Amerikanen achterlieten bij hun vertrek in 2011 zijn uitgehold, en staan in veel gevallen onder directe controle van Maliki. Al sinds begin dit jaar zijn er grote demonstraties in soennitische gebieden tegen deze gang van zaken, waarvan er één in april bloedig werd neergeslagen door het Iraakse leger.

Binnen die context van sektarisch ongenoegen is Al-Kaida steeds actiever geworden, zegt ICG-analist Maria Fantappie vanuit Irak. "De enige oplossing is dat de regering met plaatselijke soennitische leiders gaat praten, in de provincies waar Al-Kaida bases heeft", meent ze. "Alleen met steun van de lokale stammen kan Al-Kaida ingeperkt worden, en de grens met Syrië adequaat beveiligd."

Het is de strategie die ook de Amerikanen toepasten om de burgeroorlog van 2006-2008 te stoppen. Zo erg als toen is de situatie nu nog niet - destijds vielen maandelijks drieduizend doden. Maar de tijd dringt, zegt Fantappie. "Er dreigt een versmelting van de conflicten in Syrië en Irak."

Beeld Trouw
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden