’Geweld is hier overal, niet alleen in de steden’

Zuid-Afrikanen zijn panisch over het geweld dat hen omringt. Maar de overheid biedt geen oplossing: de politie houdt cijfers achter, de justitieminister zegt ’niet zeuren’ en gericht beleid is er niet.

De reactie van justitieminister Nqakula op de paniek die in Zuid-Afrika heerst na een nieuwe golf van overvallen op burgers en geldtransporten, en shoot-outs tussen politie en boeven, was dat wie zeurt het land maar moet verlaten.

De ongeïnteresseerde opmerking van Nqakula is ongepast omdat geweld, zoals overvallen, vooral in zwarte gebieden plaatsvindt. De zwarte woede over de domheid van Nqakula, die doet alsof misdaad een probleem voor blanken is, was enorm.

„Je financiële status bepaalt hoe je op het geweld reageert”, zegt hoofdonderzoeker Antoinette Louw van het Institute for Security Studies in Pretoria. Wie geld heeft huurt een bewakingsbedrijf in, armere wijken organiseren een buurtwacht.

Op zich zijn de misdaadcijfers iets gedaald, blijkt uit het meest recente jaaroverzicht. Louw vindt het moeilijk er uitspraken over te doen. In 2001 was er een grote anti-misdaadactie met veel blauw op straat en wegblokkades in bepaalde wijken. „Maar dat machtsvertoon maakt voor verkrachtingen geen verschil.” Grote klacht van Louw is dat overheid noch politie een strategie hebben. „In augustus publiceerde de politie twee velletjes, maar daarin stonden slechts dingen die zij toch al zou moeten doen.”

De wél toegenomen categorieën, geldtransportovervallen en autodiefstallen, worden dus ook niet specifiek bestreden. Ernstig vindt de onderzoeker vooral dat de politie slechts sporadisch informatie vrijgeeft. Twee jaar lang verbood de minister zelfs statistieken te publiceren om ’het publiek niet te demoraliseren’. Nu geeft de politie één maal per jaar cijfers, en die lopen direct een half jaar achter. „Gevolg is dat het vertrouwen in de overheid verandert in achterdocht. In september was er veel onrust over het geweld, maar de cijfers van de zomer hebben we nog steeds niet.”

Criminoloog Louw vergelijkt Zuid-Afrika graag met andere landen. „Afgezet tegen de Eerste Wereld doen wij het heel slecht. Eigenlijk is onze situatie beter te vergelijken met een land als Brazilië. Maar zodra politie kampt met misbruik en corruptie zoals daar, kun je hun statistieken ook wel weggooien.”

Liever vergelijkt zij Zuid-Afrika daarom met grote steden in de VS. Ook daar zie je immers de invloed van armoede, werkloosheid en slecht onderwijs. Als bovendien alcohol, drugs en wapens makkelijk beschikbaar zijn, het rechtssysteem en de positie van vrouwen zwak zijn, leidt dat tot een explosie van geweld. „In westerse steden zie je al die factoren verenigd in bepaalde wijken. Ons probleem is dat het bijna overal zo is.”

Justitie heeft volgens Louw genoeg internationale steun gehad. „Nu moeten de ministeries van onderwijs en welzijn met het geweld aan de slag, maar juist zij functioneren zo beroerd.” Ze noemt het de grootste beleidsmisser: „De regering negeert het sociale aspect compleet. Leraren, ouders, welzijnswerkers, zij hebben allemaal een taak. Hier hoor je alleen: waar is de politie?”

Net hoorde Louw weer op de radio dat een vader zijn drie weken oude zoontje had verkracht. „Deze samenleving is zo ziek. Als we een normaal land willen, moeten we eerst gezonde burgers maken.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden