Geweld bedreigt Guatemala

Nieuwe president moet de zwakke staat snel versterken in strijd tegen bendes

De normaal gesproken wat grauwe straten van de Guatemalteekse hoofdstad Guatemala-Stad zijn opgefleurd door fel gekleurde verkiezingsborden en posters. Morgen kiezen de Guatemalteken een nieuwe president, en de ruim twintig presidentskandidaten doen er alles aan de kiezer naar de stembus te krijgen. Maar de billboards en campagnedeuntjes kunnen niet verhullen dat er in deze stad iets ernstig mis is. In het centrum hebben vrijwel alle auto's geblindeerde ramen, terwijl voor een stad met twee miljoen inwoners zich opvallend weinig mensen op straat begeven.

"Je kán hier ook bijna niet meer de straat op", zegt de 27-jarige José Luis Chávez. Hij werkt in een verfwinkel in Zona 4, een wijk met veel kleine ondernemers. "De criminaliteit loopt de spuigaten uit. Iedereen is voortdurend bang overvallen te worden." Hij krijgt bijval van zijn baas, winkeleigenaar Raúl Duarte: "Ik ben de laatste jaren meerdere keren overvallen, tot in mijn eigen winkel aan toe. Je bent nergens in de stad nog veilig."

De cijfers bevestigen hun indruk. Het Centraal-Amerikaanse land heeft met 42 moorden per 100.000 inwoners een van de hoogste moordcijfers ter wereld. Door een corrupt en inefficiënt politieapparaat wordt voor slechts 4 procent van de moorden een verdachte veroordeeld. Ook de aanloop naar de verkiezingen was gewelddadig: ongeveer dertig campagnemedewerkers vonden sinds januari de dood.

Op het platteland is de situatie zelfs nog grimmiger. In El Petén, de noordelijkste en grootste provincie, werden in mei 27 landarbeiders op brute wijze vermoord, vermoedelijk door de paramilitaire Mexicaanse drugsbende Los Zetas. President Álvaro Colom riep daarop in El Petén de staat van beleg uit. De president waarschuwt al enige tijd dat Mexicaanse drugsbendes hele stukken van Guatemala onder controle dreigen te krijgen.

"De veiligheidssituatie is in Guatemala de laatste jaren snel verslechterd", zegt Miguel Ángel Barcárcel, politicoloog van onderzoeksinstituut Asíes in Guatemala Stad. "We hebben te maken met nieuwe verschijnselen. Afpersingen, executies, al dat soort zaken hadden we hier vroeger niet."

Volgens Barcárcel is de drugsoorlog die sinds 2006 in Mexico woedt daar deels de oorzaak van. "Daar voelen we hier duidelijk de gevolgen van. Twintig jaar geleden was er hier ook al drugshandel, maar dat gebeurde toen ongemerkt en bijna vreedzaam. Het geweldsaspect is nu overheersend aan het worden."

Analisten waarschuwen dat Guatemala een 'narcostaat' dreigt te worden. De democratie in het Centraal-Amerikaanse land is jong en kwetsbaar; tot 1985 was Guatemala een militaire dictatuur en in 1996 eindigde een bloedige burgeroorlog die liefst 36 jaar duurde. De democratisering verloopt moeizaam, corruptie is wijdverspreid, een derde van de bevolking leeft in armoede en de kloof tussen arm en rijk is enorm.

"Guatemala is geen falende, maar wel een zwakke staat", stelt Barcárcel. "En er zijn grote risico's. Nu speelt drugsgeld nog geen dominante rol in de verkiezingen, maar op het platteland is daar al wel sprake van. Wie er morgen ook wint, de volgende president moet werk maken van corruptiebestrijding en het versterken van de staat. Als dat niet gebeurt, dreigt het land in elkaar te klappen."

Ex-generaal op winst, egaa van president geweerd
Ex-generaal Otto Pérez Molina van de conservatieve Partido Patriota is de gedoodverfde winnaar van de eerste ronde van de Guatemalteekse presidentsverkiezingen morgen. Pérez Molina, die in 2007 nipt verloor van de huidige president Álvaro Colom, is vooral populair door zijn belofte de criminaliteit met harde hand aan te pakken. Hij staat op 40 procent en wordt op afstand gevolgd door Manuel Baldizón van de Lider-partij, die vooral populair is op het arme platteland door zijn beloftes de belastingen te verlagen en sociale subsidies uit te delen. Derde staat de schatrijke en aartsconservatieve Eduardo Suger. Als niemand een absolute meerderheid haalt, volgt in november een tweede ronde tussen de twee hoogst geëindigde kandidaten.

Aanvankelijk leek er een tweestrijd in de maak tussen Pérez Molina en Sandra Torres, ex-vrouw van president Colom. Haar kandidatuur werd door het hooggerechtshof geblokkeerd, omdat directe familie van een zittend staatshoofd volgens de grondwet niet mee mag doen aan verkiezingen. Torres liet zich in maart van haar man scheiden, maar het hof zag dat als fraude. Torres is populair op het platteland, omdat ze als Eerste Dame sociale projecten coördineerde.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden