Geweer moord Kennedy is ook niet te zien

De moord op Willem van Oranje door Balthasar Gerards. (Trouw)

Het pistool waarmee Fortuyn is neergeschoten, is een belangrijk historisch object. Maar het hoeft niet tentoongesteld te worden.

Moet het pistool waarmee Volkert van der G. op 6 mei 2002 Pim Fortuyn neerschoot, bewaard worden in een museumdepot, of wellicht tentoongesteld op de feestelijke heropening van het Amsterdamse Rijksmuseum in 2013? Het recente museumrelletje over deze kwestie ging daarnaast vooral over het bestaansrecht van het Nationaal Historisch Museum (NHM). De directeur van het Rijksmuseum, die dit media event perfect getimed had, schermde met de negentiende-eeuwse statuten van de nationale schatkamer, waarin staat dat het zijn taak is objecten te verzamelen die representatief kunnen zijn voor de beeldvorming van de vaderlandse geschiedenis voor toekomstige generaties.

Door een hedendaagse bril bekeken, is dit pistool een belangrijk object, omdat de man die ermee vermoord werd sluimerende maatschappelijke vraagstukken salonfähig maakte, zoals het vreemdelingenbeleid, multiculturalisme en de islam. Van der G.’s pistool kan een belangwekkend museumobject worden, zoals de kogelgaten in de muur van het Prinsenhof te Delft, waar de door de Spaanse overheerser zo gehate Willem van Oranje, voorvechter van religieuze tolerantie, in 1584 door Balthasar Gerards vermoord werd. De ‘zeef van de tijd’ – zoals Rijksmuseumdirecteur Wim Pijbes het poëtisch verwoordde – en toekomstige historici bepalen uiteindelijk of het pistool in de toekomst een plek in een museum waard is.

Onder deze twee discussiepunten – de museale status van het pistool en het bestaansrecht van het NHM – sluimerde de vraag wat de oorsprong is van de fascinatie voor objecten van gestorven publieke figuren. Een reliek (of relikwie) is oorspronkelijk een overblijfsel van het lichaam van een heilige of een object dat met deze bijzondere man of vrouw in aanraking is geweest en waaraan een wonderdadige kracht wordt toegekend. Na de Reformatie, toen de rooms-katholieke heiligenverering bespot en geminacht werd, verschoof deze bewondering van religieuze relieken naar het verzamelen van voorwerpen die de herinnering aan vereerde personen en hun grote daden levendig hielden. Seculiere relieken dus.

In het museumrelletje rond het pistool werd bijvoorbeeld gerefereerd aan het stokje van Johan van Oldenbarnevelt en het beulszwaard waarmee de staatsman in mei 1619 werd onthoofd. Na de Haagse lynchpartij op de gebroeders Jan en Cornelis de Witt op 20 augustus 1672, werden hun vingers, neuzen, tenen en tongen afgesneden en verkocht.

Veel seculiere relieken werden in de negentiende en twintigste eeuw in museale collecties ondergebracht – waarbij in sommige gevallen de echtheid in twijfel werd getrokken. Toen de tong en een teen van Johan de Witt de collectie van het Haagsch Historisch Museum verrijkten, wekte dit afschuw bij de Haagse gemeenteraad, die verbood deze ’rariteiten’ nog langer te exposeren. In de loop der tijd hadden veel seculiere relieken hun ideologische waarde verloren. En een museum was en is geen (seculier) bedevaartsoord.

Volkerts pistool is niet meer dan een curiosum, dat geruisloos in een depot had kunnen verdwijnen. Er zijn voor een toekomstige tentoonstellingsmaker van het NHM intussen genoeg andere mogelijkheden om de moord op Fortuyn in beeld te brengen – bijvoorbeeld met behulp van het ingelaste journaal van 6 mei 2002 . En hoe zit het eigenlijk bij ’The Sixth Floor’ in Dallas, een museum over de moord op president John F. Kennedy? Hoe is het geweer van Lee Harvey Oswald daar in de tentoonstelling verwerkt? Nooit gezien, is het antwoord daar. Het is veilig opgeborgen in het Nationaal Archief van de Verenigde Staten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden