Gevonden: vijf schipbreukelingen van de Batavia, in een keurig graf

Resten van schipbreukelingen. Beeld RV

Resten van vijf schipbreukelingen van de Batavia zijn gevonden op Beacon Island, voor de kust van West-Australië. 

Ze liggen vredig bij elkaar in een ordentelijk graf.  Vooral dat laatste maakt deze vier eeuwen oude resten bijzonder; de meeste van hun lotgenoten werden bloedig vermoord en hebben nooit een graf gevonden.

"Deze mensen zijn waarschijnlijk vlak na de schipbreuk van de Batavia overleden, door honger of door het drinken van zout water", zegt archeologe Liesbeth Smits van de Universiteit van Amsterdam. "Sporen van geweld die we in eerder gevonden resten hebben gezien, vertonen zij niet." 

Systematisch zoeken

Smits vond dit graf in samenwerking met collega's van de universiteit van West-Australië. Onder leiding van professor Daniel Franklin wordt op Beacon Island al jaren systematisch gezocht naar resten van de Batavia en zijn opvarenden.

Beacon Island, onderdeel van een rij van 122 eilanden, die ook de Houtman Abrolhos worden genoemd.

Op een rif ten westen van dat eiland liep de Batavia aan de grond in 1629. Het schip was nagelnieuw; het was een jaar voordien van de Peperwerf in Amsterdam gerold en bezig aan zijn eerste reis naar de Oost, in dienst van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Van de 322 mensen die aan boord waren, overleefden 282 de ramp. Zij wisten het nabijgelegen Beacon Island te bereiken. Daarmee was hun ellende echter niet voorbij; er zou onder de overlevenden een bloedige strijd uitbreken.

De Batavia was al onder slecht gesternte vertrokken. Het boterde niet tussen de gezagvoerder namens de VOC , Francois Pelsaert, en de kapitein Adriaan Jakobsz. Jakobsz kwam samen met de tweede VOC-man Jeronimus Cornelisz, een in ongenade gevallen apotheker uit Haarlem, tot het plan de Batavia te kapen. Schepen van de VOC waren op weg naar de Oost volgeladen met klinkende munt en allerlei kostbaarheden die verhandeld moesten worden. Voldoende voor een rijk leven van de muiters.

Schipbreuk

Het plan leed schipbreuk, letterlijk. En waarschijnlijk door een foute inschatting van kapitein Jakobsz. VOC-schepen volgden op weg naar Batavia (de huidige Indonesische hoofdstad Jakarta) graag een zuidelijk route langs de westkant van Australië. Dat was niet de kortste weg, maar een route met gunstige winden. Het was dan wel zaak om voor Australië op tijd de koers te verleggen naar het noorden. Dat deed Jakobsz niet, waardoor de Batavia op een rif klapte. 

Reconstructie van de Batavia.

En terwijl hij, samen met tegenstrever Pelsaert, in een sloep van een kleine negen meter op weg ging naar Batavia om hulp te halen, en die onwaarschijnlijke tocht nog volbracht ook, zette handlanger Cornelisz op Beacon Island de muiterij voort. Zonder zelf vuile handen te maken liet hij meer dan honderd vermeende tegenstanders uit de weg ruimen. Toen de hulp uit Batavia kwam, werd de opstand echter neergeslagen. De muiters kregen de doodstraf. Over deze geschiedenis zijn fascinerende boeken geschreven, onder anderen door de vermaarde Britse historicus Mike Dash.

Geen namen

De vijf mensen wier resten nu zijn gevonden, hebben die afloop niet meegemaakt. Wie het zijn, is niet meer te achterhalen, zegt archeologe Liesbeth Smits. De passagierslijst van de Batavia is bekend, maar de namen die daarop staan komen in Nederland niet meer voor, met dank aan de Franse heerser Napoleon, die het hele systeem van naamgeving overhoop haalde. Maar Smits hoopt, samen met collega's van de Vrije Universiteit, wel te achterhalen waar deze schipbreukelingen vandaan kwamen.

Dat kan, zegt ze, door te kijken naar de chemische samenstelling van hun tandglazuur. "Tandglazuur wordt opgebouwd in je jonge jaren, en blijft je hele leven hetzelfde. Allerlei chemische elementen uit je geboorteomgeving komen daarin terecht, onder meer via voeding. Aan de hand van die chemische elementen kun je nauwkeurig bepalen waar iemand is opgegroeid."

Monsters

Op die manier werd al vastgesteld dat eerder gevonden resten afkomstig waren van Franse en Britse opvarenden van de Batavia. De VOC was een internationaal bedrijf. Smits hoopt de komende maanden hetzelfde te kunnen doen met de nieuwe vondsten. Daarvoor moet ze wachten op monsters van de vijf nieuwe skeletten. Die liggen nu nog in het Australische Perth, voor verder onderzoek en voor het maken van replica's. "Ik moest snel na de vondst terug naar Nederland, te snel om monsters te kunnen meenemen." 

Lees ook: Massagraf slachtoffers muiterij Batavia

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden