Gevonden: de zakenman achter het 'Evangelie van Jezus' vrouw'

Het papyrusfragment, het 'Evangelie van de vrouw van Jezus'. Beeld Harvard Divinity School

Wetenschappers kwamen er niet uit. Was het manuscript over de 'vrouw' van Jezus de vondst van de eeuw, of toch een geraffineerde vervalsing? Het Amerikaanse tijdschrift The Atlantic denkt nu het antwoord te hebben. Een zoektocht naar de herkomst van het manuscript leidt naar een ex-pornobaas die ooit egyptologie studeerde.

Het stukje papyrus ter grootte van een bankpas werd vier jaar geleden wereldkundig werd gemaakt door historica Karen King van de Amerikaanse Harvard-universiteit. Vanaf dag één was het omstreden, al was het alleen maar omdat het stukje papyrus wel erg krasse informatie bevat. 'Jezus zei tegen hen: mijn vrouw...', staat er. En: '... zij zal mijn discipel kunnen worden'.

King had het gekregen van een verzamelaar die liever anoniem wilde blijven, vertelde ze. Grondig wetenschappelijk onderzoek moest maar uitwijzen wanneer en door wat voor persoon het papyrus beschreven was. Het Vaticaan vond dat niet nodig en sprak direct van een vervalsing. Andere critici wezen op allerlei inconsistenties. Op het feit dat een aantal frasen ook voorkomen in een ander niet-canoniek geschrift: het Thomas-evangelie. Ook een spelfout uit dat evangelie dook hier op.

Onderzoekers van drie universiteiten constateerden na scheikundige analyse: de inkt was van ergens tussen de vijfde eeuw voor Christus en de achtste of negende eeuw na Christus. Het papyrus stamt uit de achtste en negende eeuw. Niet van Jezus' tijd dus, maar wel oud. Een vervalsing was volgens hen uitgesloten.

Een web van geheimen en leugens
Eén vraag bleef echter onbeantwoord, schrijft journalist Ariel Sabar in een longread in de nieuwe editie van The Atlantic. Wie was de anonieme verzamelaar van wie King de papyrus had gekregen? Toen Sabar zijn mailwisseling met King opvroeg en begon te spitten, stuitte hij op, zoals hij het zelf verwoordt, 'een web van geheimen en leugens dat zich uitstrekte van industriegebieden in Berlijn tot de kringen van partnerruilers in zuidwest Florida'.

De documenten die de anonieme verzamelaar had overlegd, leidden Sabar uiteindelijk naar één man: Walter Fritz. Een in Duitsland geboren maar nu in Florida wonende vijftiger, die zich sinds zijn niet-afgemaakte studie egyptologie had ontwikkeld tot een zakenman. Auto-onderdelen produceren voor BMW, handel in antieke parafernalia en oude teksten: Fritz deed het door de jaren heen allemaal. En daar bleef het niet bij. Met zijn vrouw zette hij ook een pornobedrijfje op. Hij deed de productie, zijn vrouw ('de nummer één sletterige echtgenote van Amerika') lag voor de camera.

Toen het autobedrijf waarvan hij vennoot was, failliet ging en hij zijn huis niet verkocht kreeg, mailde hij King: of ze interesse had in een dusver onbekend evangelie.

Het is lastig om Fritz te geloven
Is Fritz een vervalser? Nee, zegt hij zelf. Hij zou het document zelf ooit van iemand hebben gekocht die inmiddels is overleden. Eén probleem: toen The Atlantic zijn kant van het verhaal probeerde te checken, bleek dat zo ongeveer ieder detail oncontroleerbaar of faliekant onjuist was.

Een brief uit 1982, die hij bij wijze van certificaat van echtheid naar King had gestuurd, kon bijvoorbeeld onmogelijk echt zijn. Het instituut achter het briefpapier bestond in 1982 nog niet, net zomin als het lettertype dat de auteur had gebruikt. Nee, Fritz had niemand die zijn verhaal kon bevestigen. "Heel onhandig", vindt hij.

En ja, in zijn mails aan King had hij een heel ander verhaal verteld. En inderdaad, hij en zijn vrouw zijn ervan overtuigd dat vrouwen in de vroege kerk een hoofdrol speelden, maar dat de kerk van Rome alle informatie daarover in de doofpot heeft gestopt. Zijn vrouw zou er zelfs een soort profetie over hebben gehad. Maar, zo zegt Fritz, dat bewijst toch niet dat ik de papyrus heb vervalst?

Historica King wilde aanvankelijk niet reageren, maar nu het tijdschrift Fritz in de schijnwerpers heeft gezet, laat ze toch van zich horen. Ze had 'duidelijk geen idee wie deze vent was', vertelt ze op de site van The Atlantic.

Hoe nu verder, met het evangelie van de vrouw van Jezus? De scheikundige analyse lijkt vervalsing uit te sluiten. Zekerheid biedt die analyse echter niet: goede vervalsing kan testapparatuur om de tuin leiden. King is er ondanks alle kritiek van blijven uitgaan dat ze een antiek document in handen had. Nu ze Fritz' verhaal kent, is ze daar niet meer zo zeker van, zegt ze. "Hij heeft tegen me gelogen." Al die inconsistenties, al dat bewijs: die 'wijzen toch wel in de richting van vervalsing'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden