Gevoelig en markant acteur Gian Maria Volonte 1933 - 1994

Wie vooral om acteurs naar de bioscoop gaat, beleeft slechte tijden. Nog maar net heeft Burt Lancaster het tijdelijke met het eeuwige verwisseld, of ook de Italiaanse acteur Gian Maria Volonte (1933) maakt de overstap van de aardse naar de hemelse contreien.

HANS KROON

Volonte overleed dinsdag aan een hartaanval in de Noordgriekse stad Florina, waar hij bezig was met opnames voor de film 'De Blik van Ulysses' van de bejaarde Griekse regisseur Theodoros Angelopoulos, die net zoals de 85-jarige Portugees Manoel de Oliveira het vaandel van de Europese cinéma d'art tegen beter weten in hooghoudt.

Volonte begon zijn loopbaan in een totaal ander type film. Net als Burt Lancaster maakte hij zijn filmdebuut in commerciële films. Hij speelde vanaf de vroege jaren zestig booswichten in actie-films en brak in die hoedanigheid internationaal door in Sergio Leone's spaghetti-westerns 'A fistful of dollars' (1964) en 'For a few dollars more' (1965). In dit type films gaf hij op angstaanjagende wijze gestalte aan zwijgzame psychopaten die opeens hun toevlucht tot geweld nemen.

Volonte had echter meer pijlen op zijn boog. Hij was lid van de Italiaanse Communistische partij en speelde ook - in de jaren zeventig en tachtig steeds vaker - rollen in films die de politieke en culturele noden van Italië en Europa thematiseerden. Hij werkte mee aan talloze films van geëngageerde filmmakers: ondermeer aan 'Il caso Mattei' (1971), 'Lucky Luciano' (1973) en 'Cristo si è fermato a Eboli' (1979) van Franco Rosi, 'La classe operaia va in paradiso' (1971) van Elio Petri, 'Oeuvre au noir' (1988) van André Delvaux en 'Porte aperte' (1990) van Gianni Amelio.

Door deze en vergelijkbare films werd Volonte een toonaangevende politiek acteur, en (net zoals Burt Lancaster in zijn Europese films) een belichamer van het door corruptie, criminaliteit en commercie belaagde, maar desondanks niet kapot te krijgen politieke en culturele fatsoen. Niet in de laatste plaats door zijn suggestieve en onderkoelde wijze van acteren.

In 'Cristo si è fermato a Eboli' bijvoorbeeld, speelt hij een intellectueel die door de fascisten naar een afgelegen gehucht op het platteland verbannen wordt. Het lijkt Volonte niet te deren. Zwijgend schikt hij zich in de situatie en geeft hij, zo goed en kwaad als het gaat, zijn leven een nieuwe zin. Eens beseft hij - zo voel en proef je uit zijn spel - moeten er weer betere tijden aanbreken.

“Niet alleen Italië, maar de hele wereld heeft een grote acteur verloren”, reageerde regisseur Francesco Rosi op Volonte's overlijden. “Hij bezat een buitengewone gevoeligheid, een groot talent om de persoonlijkheid van een personage met een simpel gebaar te tonen, zonder ook maar een woord te zeggen.” Nu vlak na Burt Lancaster ook Volonte ons ontvallen is, lijkt een markant soort acteren verloren te zijn gegaan.

Rest nog de vermelding dat Volonte een voetnoot verdient in de Nederlandse filmgeschiedenis. In 1967 speelde hij een rolletje in 'Het gangstermeisje' van Frans Weisz. Gezien heeft hij die film nooit. Wel herinnerde hij zich in 1988 nog dat Kitty Courbois een aardig meisje was en dat hij tijdens de opnames in Amsterdam, waar het ijskoud was, om de haverklap uitgleed.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden