Review

'Gevoelens nog steeds herkenbaar'

Losbollen en vlegels die je bijtijds op hun falie moet geven omdat ze zomaar met iedereen jijen en jouwen, maar die stukken leuker zijn dan de brave papaverbollen en droogstoppels die zich wel houden aan domme wetten en saaie regels.

De wereld van onze geliefde kinderboeken-schrijver Chris van Abkoude, schepper van 'Pietje Bell' en van 'Kruimeltje', zit vol van die dekselse kwajongens. Van Abkoude schreef 'Kruimeltje' in 1922 in het kwajongensparadijs Amerika, waarheen hij op 36-jarige leeftijd met vrouw en kinderen emigreerde. De leider van de Bende van de Zwarte Hand, zwartkop Pietje Bell, is misschien net wat beroemder dan het Rotterdamse straatschoffie Kruimeltje. Maar eigenlijk zijn het broertjes en ook de iets jongere, mannelijke tegenpolen van een bakvis als Joop ter Heul, die als meisje wel wat keuriger moest zijn, maar met wie zij de onstuitbare behoefte aan brutaliteiten en kattekwaad delen.

Pietje Bell heeft het witte doek nog niet gehaald maar Kruimeltje nu wel, gelukkig, in een meeslepende kinderfilm van regisseur Maria Peters die 1994 al faam en vele prijzen verwierf met 'De tasjesdief' naar het boek van Mieke van Hooft. Maria Peters maakte van Kruimeltje een vrolijk-nostalgische kerstfilm, vele malen genoeglijker dan Dickens' 'Scrooge' en minder moralistisch.

Een verhaal van honger, sneeuw, en kou, van een akelige pleegmoeder en een nare gestichtsdirecteur, en van valse streken van te dikke, verwende klasgenootjes. Maar ook een verhaal met een goudeerlijke, dappere held - de vondeling die zijn bloedmooie, pianospelende moeder en zijn onverschrokken, goud zoekende vader terugvindt, en die dan niet langer op de kade slaapt maar achter fluwelen gordijnen in een prachtig hoog warm bed onder vers geperste witte lakens. Het is een film vol sentimentele en grappige lekkernijen, die van de bioscoop dat leesplekje bij de verwarming maakt waar je alles om je heen vergeet.

,,Kruimeltje is eigenlijk een sprookje'', vertelt Maria Peters enthousiast aan haar eettafel in Amstelveen, nog nagenietend van de première de avond tevoren ,,dat in een roes voorbij is gegaan''. ,,Het is een sprookje en tegelijk is er het historische aspect van de armoede die ik in alle ellende ook realistisch heb willen tonen. Het is een verhaal uit een vervlogen periode maar de gevoelens zijn wel nog steeds herkenbaar voor kinderen. De eenzaamheid van het onbegrepen, weggeduwde kind maar ook de humor en de geestkracht. Kruimeltje is een held want hij doet stoute dingen, hij is brutaal, niet bang.''

,,Ik heb het verhaal ook niet naar nu willen verplaatsen, omdat het boek nog steeds een succes is en kinderen net zo goed als volwassenen houden van historisch drama. Dingen die ik al te oubollig vond en misschien vervreemdend zouden zijn, heb ik wel aangepast. Zo heb ik voor het taalgebruik een middenweg gekozen. Geen te modern 'shit' of 'fuck', maar het 'gommes' en 'gommeniekes' van Kruimeltje heb ik wel veranderd in 'gossiemijne'of 'sodeju'. De ouders zijn in het boek keurig getrouwd maar in de film heb ik er een ongehuwde zwangerschap van gemaakt - iets wat in die tijd natuurlijk aan de orde van de dag was en wat Van Abkoude misschien ook wel wilde schrijven maar wat niet kon door de censuur. Ik wou ook dat die liefde puur was, passend in het sprookje. In de normen van nu zijn het eigenlijk ontaarde mensen dat ze hun kind zo in de steek laten, maar met die zwangerschap is er een begrijpelijke reden voor.''

Dat Kruimeltje nu eerder dan grote broer Pietje Bell het grote scherm haalt heeft volgens Maria Peters te maken met de fragmentarische structuur van de Pietje Bell-serie. Die is veel meer een aaneenschakeling van anekdotes, terwijl Kruimeltje wel een verhalende opbouw heeft, vol toevalligheden dat wel, maar toch met een duidelijke dramatische lijn in de dood van zijn pleegmoeder en de zoektocht naar zijn ouders. Van Abkoude lijkt hierin ook beinvloed te zijn door de Amerikaanse zwijgende cinema, die furore maakte in de tijd dat hij Kruimeltje schreef.

In het boek is onze held zelf een enthousiaste, niet-betalende bezoeker van Charlie Chaplin-films en Maria Peters maakt handig gebruik van die liefhebberij om het parallelle verhaal van de in het Wilde Westen zoekgeraakte vader goedkoop en samenhangend in korte droom- en fantasiescènes in beeld te brengen. Zo is het in Kruimeltje's op hol geslagen verbeelding zijn sterk geïdealiseerde vader, die in een vechtpartijtje verzeild raakt aan boord van het schip in Chaplins 'The Immigrant'.

De rol van Kruimeltje wordt gespeeld door de negenjarige Ruud Feltkamp die als het brutale, gekwelde straatschoffie alle emotionele registers open moet trekken en dat vooral in de vrolijke scènes erg goed doet.

Maar de film wordt gedragen door een lange reeks van even authentieke als archetypische bijrollen van bekende acteurs. Zoals een prachtig volkse Sacha Bulthuis als de eerst ongeïnteresseerde en later berouwvolle pleegmoeder vrouw Koster. En ook John Kraaykamp sr. als de goedgemutste hondenbewaker, met gescalpt been en eng litteken onder het oog, die, zoals Maria Peters vertelt, op haar verzoek toch maar weer eens overstag ging omdat hij ooit 's avonds stiekem meeluisterde toen zijn vader Kruimeltje voorlas aan zijn moeder. De mooie bijrollen brengen het vroeg-twintigste-eeuwse Rotterdam tot leven en zorgen er met de computeranimatie voor dat je helemaal niet ziet dat de kade in Dordrecht ligt, de gracht in Utrecht en Kruimeltje's huis in Amsterdam.

Dankzij het succes van 'Abeltje' vorig jaar, zijn de bioscoopexploitanten optimistisch en wordt 'Kruimeltje' nu in meer dan honderd bioscopen uitgebracht.

De film moet de helft van het aantal bezoekers van 'Abeltje' trekken om quitte te draaien. Of ze dat zullen halen durft Maria Peters niet te zeggen. Maar de voorpremière die ze zondag 'incognito' in een afgeladen Tuschinski bijwoonde, was een verademing. ,,Er werd gelachen. Ze waren stil op de juiste momenten. En toen zijn moeder op de piano speelde, hoorde ik om me heen de zuchten: 'Aaach, dat is zijn moeder...!' Mooi dat het overkomt!''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden