Gevoel van veiligheid heeft een hoge prijs

Wie de wereld wil beschermen tegen terrorisme, moet juist níet streven naar de allerstrengste veiligheidsmaatregelen.

DAAN WEGGEMANS | ONDERZOEKER CENTRUM VOOR TERRORISME EN CONTRATERRORISME en UNIVERSITEIT LEIDEN

Het is een reactie die haast als een wetmatigheid kan worden beschouwd: na een aanslag volgt de roep om strenge veiligheidsmaatregelen. De aanslagen in Noorwegen hebben die roep wederom versterkt. Net zoals eerder na 11 september, na de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh, na de schietpartij in Alphen aan den Rijn, klinkt ook nu de vraag om maatregelen, in de hoop op 'dit nooit meer'.

Een terroristische aanslag, zowel nationaal als internationaal, legt het wezenlijke gevaar van terrorisme bloot en genereert grote publieke steun voor strengere veiligheidsmaatregelen. Deze roep is gezien de situatie voorstelbaar.

De focus richt zich op alles wat maar een beetje radicaal is. In de afgelopen jaren verschoof de focus van al van extreem-links (na de moord op Fortuyn), naar de radicale islam (na Van Gogh), en nu naar extreem-rechts (Breivik).

Het invoeren van allerlei maatregelen, enkel om het gevoel van onveiligheid weg te nemen, kan echter een hoge prijs hebben. Het gevaar van terrorisme in de ogen van de burger kan uiteindelijk een self-fulfilling prophecy blijken wanneer de nieuwe maatregelen niet coherent, proportioneel en transparant zijn.

Burgers accepteren beleid wanneer zij het idee hebben dat het eerlijk beleid is. Bijvoorbeeld omdat iedereen gelijk wordt behandeld. Een jonge moslim zal eerder strenge veiligheidscontroles accepteren wanneer hij merkt dat niet alleen hij wordt aangesproken op radicale uitingen, maar ook mensen met extreem-rechtse denkbeelden.

Veiligheidsbeleid kan echter contraproductief werken wanneer diezelfde jonge moslim merkt dat alleen hij gefouilleerd of gefilmd wordt, terwijl Nederlandse klasgenoten mogen doorlopen. Een ander voorbeeld is een rechts-radicale blogger die wordt opgepakt voor bepaalde uitspraken, terwijl een linkse dierenrechtenactivist met rust wordt gelaten wanneer hij een nertsenfarm overvalt.

Incoherent beleid kan leiden tot grote frustratie. Deze frustratie kan op haar beurt in combinatie met reeds aanwezige radicale denkbeelden een rechtvaardiging vormen voor terrorisme.

Om deze reden moet er zeker geen heksenjacht gestart worden waarbij er groepen mensen in een hoek worden gedrukt. Strenge veiligheidsmaatregelen waarbij de gevolgen voor het individu uit het oog verloren worden, kunnen tot gevolg hebben dat burgers zich op termijn tégen dit beleid gaan keren. Het risico bestaat dat het beleid zelf katalysator van onveiligheid wordt.

De vraag om meer veiligheidsmaatregelen is begrijpelijk. Politici moeten voorkomen dat welke gefrustreerde uit welke hoek dan ook - links, rechts, religieus - terreur gebruikt en de veiligheid in gevaar brengt.

Maar de roep om een veilige samenleving kan en moet niet in de heat of the moment worden beantwoord. Uiteindelijk willen mensen eerlijk beleid, dat effectief is. Daarom dient te worden geaccepteerd dat in het streven naar een veilige samenleving en een gevoel van veiligheid een paradox huist. Beperkingen en frustratie van bepaalde groepen, als gevolg van een grote hoeveelheid op hen gerichte preventieve maatregelen, kunnen leiden tot minder in plaats van meer veiligheid. En daarmee de effectiviteit van het beleid ondermijnen.

Alleen al daarom blijft het nodig om, hoe erg de laatste aanslag ook was, oog te houden voor de gevolgen van strengere veiligheidsmaatregelen voor het individu, groepen en de samenleving in zijn geheel. Alleen dan is er echte hoop mogelijk op 'dit nooit meer'.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden