Gevluchte Noord-Koreanen wacht geen paradijs

Steeds meer Noord-Koreanen trachten in Zuid-Korea een nieuw leven op te bouwen. Maar ondanks integratieprogramma's kunnen zij vaak moeilijk aarden. Velen komen in psychische of financiële problemen.

SEOUL - Voordat Joo Soon-young (41) rimpels kreeg, was zij in de Noord-Koreaanse hoofdstad Pyongyang te bewonderen in propagandafilms. Ze speelde de vrouw van Kim Il-sung, de tien jaar geleden overleden vader der natie, die nog altijd wordt verafgood. Toen Joo volgens de autoriteiten niet jong genoeg meer leek, werd ze van het doek afgevoerd om buiten Pyongyang op het platteland aan het werk te worden gezet.

Ze behoorde niet meer bij de elite en verloor alle tot dan toe genoten privileges, zoals het eten van witte rijst. ,,Je moet begrijpen dat wij de banen kregen aangewezen. Je bent niet vrij om je eigen carrière uit te stippelen'', zegt Joo. Ze besloot te vluchten naar Zuid-Korea en woont sinds anderhalf jaar in de Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoul, waar ze met succes een restaurant heeft dat Noord-Koreaanse gerechten serveert.

Joo is een uitzondering: veel Noord-Koreaanse vluchtelingen die na een lange gevaarlijke tocht Zuid-Korea bereiken, hebben veel moeite een nieuw bestaan op te bouwen in het hypermoderne kapitalistische Zuid-Korea. ,,Al je ervaringen en diploma's uit Noord-Korea, zijn hier niets meer waard. Je moet helemaal opnieuw beginnen'', zegt Joo.

Daarbij schiet de hulp aan gevluchte Noord-Koreanen vaak tekort. Het huidige integratieprogramma van twee maanden, waar de Noord-Koreanen ondermeer leren een bankrekening te openen of het uitgebreide metrosysteem te gebruiken, blijkt niet voldoende te zijn om hen bekwame burgers te maken. Volgens pyscholoog Lee Han-young van Artsen Zonder Grenzen in Seoul vertonen veel van hen posttraumatische verschijnselen, als depressie. ,,In Zuid-Korea bestaat geen medisch centrum dat gratis de psychische problemen van vluchtelingen behandelt. Zo'n centrum is hard nodig'', zegt hij.

Noord-Koreaanse vluchtelingen krijgen wel een vestigingsbedrag plus vijf jaar maandelijkse toelagen, maar toch valt de 'Zuid-Koreaanse Droom' voor velen op lange termijn in duigen. ,,Ze moeten een programma krijgen om beter met geld om te gaan en gedegen psychologische begeleiding. Dat ontbreekt'', zegt vluchteling Choi Jin-i, een schrijver en dichter die nu zes jaar in Zuid-Korea woont. ,,Sommigen gooien het geld over de balk of geven het uit aan drank.'' Maar het grootste probleem lijkt dat Noord-Koreanen zich niet welkom voelen. Choi: ,,Veel vluchtelingen ervaren de samenleving als kil en voelen zich eenzaam.''

Volgens ambtenaar Mong Jae-myong, verantwoordelijk voor de integratie, vallen de problemen wel mee. Uiteindelijk is 70 procent van de vluchtelingen tevreden als ze hun leven vergelijken met dat in Noord-Korea, stelt hij: ,,Sommigen hebben gewoon te hoge verwachtingen.''

Het aantal vluchtelingen is de laatste jaren gegroeid, en daarom overweegt de overheid te korten op financiële hulp en het opzetten van een nieuw integratieprogramma voor jonge, ongeschoolde vluchtelingen.

De voormalige Noord-Koreaanse legerofficier Lim Young-sun (41) kent de aanpassingsproblemen. ,,De eerste drie jaren waren ongelooflijk moeilijk. Ik kwam in een totaal andere wereld. Door de hongersnood in Noord-Korea had ik een obsessie ontwikkeld voor voedsel. Ik bleef maar eten. Pas na drie jaren van volledige desoriëntatie kon ik een nieuw ritme vinden'', zegt Lim, nu fors gebouwd en met een rond gezicht.

Oud-actrice Joo is bezorgd voor de toekomst van de steeds grotere groep nieuwkomers. ,,Ze weten zo weinig'', zucht ze. Joo heeft twaalf jonge Noord-Koreaanse meisjes in dienst genomen, die in zoete roze jurkjes met witte schortjes Noord-Koreaanse specialiteiten rondbrengen . ,,Dit is mijn nieuwe familie geworden'', zegt Joo, die haar man heeft moeten achterlaten in Noord-Korea.

Joo is ambitieus en heeft de kneepjes van het vak snel geleerd. Om de klanten te binden worden ze vermaakt met optredens van de serveersters die melancholisch oude Koreaanse liederen zingen. Ook Joo stapt tussen het bedienen door en in haar kleurige Koreaanse kledingdracht op het kleine podium achter in het restaurant. De gasten, overwegend oude mannen met een slok op, zingen de liederen luidkeels mee. Achter de microfoon is Joo weer even de ster van de avond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden