Reportage

Gevluchte inwoners Aleppo leiden Nederlanders rond in Tropenmuseum

'Ik woonde in net zo'n straat met overal sluipschutters. Het voelt alsof ik er weer ben', vertelt Mostafa Betaree tijdens de rondleiding door de fototentoonstelling. Beeld Patrick Post

Het Tropenmuseum in Amsterdam toont de verwoeste Syrische stad Aleppo in foto's. Gevluchte inwoners geven rondleidingen.

Zorgvuldig legt Mostafa een sleutelbos neer. "Die zijn van mijn fotowinkel en huis. Ik heb ze meegenomen toen ik in 2013 vertrok. Ik dacht toen nog dat ik snel weer thuis zou zijn."

Naast de sleutels plaatst hij wat foto's uit het familiealbum. Daarop staan kinderen, spelend in een straat in Aleppo. Wat is er over van die buurt? "Compleet verwoest", antwoordt Mostafa die een zenuwachtige lach niet kan onderdrukken.

De sleutelbos en familiekiekjes zijn de laatste persoonlijke toetsen die Mostafa Betaree (29) aanbrengt, kort voor de opening van een fototentoonstelling over de Syrische stad Aleppo in het Tropenmuseum in Amsterdam. Iedere zondag leiden twaalf naar Nederland gevluchte oud-inwoners van Aleppo bezoekers rond langs foto's van hun stad en vertellen zij over de Syrische plaats die synoniem werd van complete verwoesting.

Die rondleidingen worden maar een dag per week gegeven. Anders zouden de vluchtelingen te veel verdienen en raakt hun uitkering in het gedrang, legt Mick Groeneveld van het Tropenmuseum uit.

Ieder voor zich

Tijdens de generale repetitie van zo'n rondleiding voor een handjevol journalisten waren er geen lange politieke bespiegelingen of tranentrekkende verhalen over verloren vrienden. Mostafa en de 27-jarige Armen Melkonian vertellen in het Engels, soms gemengd met verbazingwekkend goed Nederlands voor mensen die hier pas anderhalf jaar wonen, over gezellige avonden bij de universiteitscampus. Over de gastvrije inwoners en bijzondere gebouwen in hun stad. En, onvermijdelijk, over de oorlog die alles kapot maakte.

Wat onwennig gaan Mostafa en Armen voor langs de beelden. Het is een mengeling van foto's van het leven zoals het was en platen die onmiskenbaar een relatie hebben met de oorlog die nu al zes jaar in Syrië woedt. Zo zijn er de bekende zwart-witfoto's van Zilveren Camera-winnaar Eddy van Wessel en foto's van vrouwen die poseren met hun kinderen terwijl ze een vuurwapen dragen. "In een oorlog is het ieder voor zich. Als je jezelf veilig wilt houden heb je een wapen nodig", legt Mostafa uit. "Als deze mensen nog leven dan lijden ze. Dat is zeker."

Tussen de verschillende onderdelen van de expositieruimte hangen doeken met prints van verwoeste straten in Aleppo. In die straten zijn ook weer doeken gespannen, een inmiddels bekend beeld dat dient om sluipschutters dwars te zitten.

Een open stad

Na de rondleiding staat Mostafa even stil bij dit tafereel dat hij zo goed herkent. "Ik woonde in net zo'n straat met overal sluipschutters. Het voelt alsof ik er weer ben", vertelt hij kijkend naar het straatbeeld. "Ik kan het haast ruiken. De zoetigheid en het vers gebakken brood. Het eten van de buren dat staat te pruttelen. En de auto's natuurlijk. Het stonk in de stad altijd naar uitlaatgassen. Natuurlijk was het smerig. Maar toch, het is thuis, weet je?"

In een volgende sectie neemt Armen, van etnisch Armeense afkomst, het woord. Hij vertelt over hoe Armeense christenen welkom waren in Aleppo na de Armeense genocide. "De stad is altijd open geweest naar andere geloven en bevolkingsgroepen", vertelt hij. Hij staat wat langer stil bij foto's van de universiteitsomgeving en vertelt hoe hij als jonge homo deel uitmaakte van de verborgen homo-gemeenschap van Aleppo. Zijn deel van de rondleiding sluit Armen af met een melancholisch lied.

Er is meer Arabische muziek tussen de platen van stadsleven en oorlog door. Een Syrische dichter draagt voor uit eigen werk. Het gaat over hoe dictators zelfs de lucht die je inademt proberen te stelen, legt Mostafa uit.

Tegenslagen

Dan komen we bij de laatste serie foto's aan. Daar zit ook de favoriete plaat van Mostafa Betaree tussen. We zien een platgebombardeerd betonnen gebouw met daarvoor een fruitverkoper die zijn kleurige citrusvruchten heeft uitgestald op een kar. Het contrast in de foto is enorm.

Toch ziet Mostafa juist hier de ziel van zijn stad terug. "Dit is typisch Aleppo voor mij. Ondanks verwoestingen en tegenslagen gaat deze man door met zijn leven", zegt Mostafa. "Zodra het kan wil ik meteen terug."

Iedere zondag organiseert het Tropenmuseum rondleidingen langs de fototentoonstelling, begeleid door gevluchte inwoners van Aleppo. Vooraf reserveren is aanbevolen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden