'Gevlucht' naar de DDR

Lothar Bisky 1941-2013

Bisky was jarenlang voorzitter van de Duitse PDS en later van de Linkspartij.

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of heel gewone mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl Of per post naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam

Hij was politicus tegen wil en dank. Na de val van de Muur haalde men hem over actief te worden in de politiek. Voor de PDS, de partij waarin de hervormingsgezinden van de SED, de eenheidspartij van de DDR, zich hadden verenigd. Van de SED was hij een ruim kwart eeuw lid geweest. Zonder politiek erg actief te zijn. Hij hield zich vooral met cultuur bezig. In de laatste jaren van de DDR leidde hij de Hogeschool voor Film en Televisie in Potsdam.

Maar in 1989 riep de politiek hem. Hij was een van de sprekers die op 4 november een half miljoen DDR-burgers toesprak en met hen zijn wens naar hervormingen deelde. Binnen een week viel de Muur. Lothar Bisky ontpopte zich als een loepzuivere democraat, die zijn vroegere partijgenoten voordeed wat dat inhield. Jarenlang was hij voorzitter van de PDS en later ook een tijd van de Linkspartij, de fusie van de PDS met linkse groepen uit het Westen.

Bisky betoonde zich al democraat ten tijde van de DDR. Bij de gemeenteraadsverkiezingen in het voorjaar van 1989, waarbij de SED op sommige plaatsen meer dan 100 procent van de stemmen kreeg, zorgde hij er persoonlijk voor dat die op zijn hogeschool ordentelijk en geheim verliepen en liet hij zelfs echte stemhokjes bouwen. Studenten droegen hem op handen, ook omdat hij hun films door en langs de censuur sleepte.

Daarnaast was Bisky communist uit overtuiging. In 1969 was hij, 18 jaar oud, van West-Duitsland naar de DDR 'gevlucht'. Zijn ouders waren na de oorlog uit Pommeren, nu Polen, verdreven. Arme, eenvoudige lieden, die geen geld hadden om hun zoon te laten doorleren. Daarom kroop hij op een decembernacht bij Lübeck onder het prikkeldraad door naar de DDR. Waar twee grenswachten met machinegeweren hem opwachtten.

Hij kreeg in de DDR de kansen die in de Bondsrepubliek niet voor hem waren weggelegd. Hij werkte, studeerde, promoveerde. Hij werd universitair docent in de cultuurwetenschappen. Hij onderwees het partijkader van de SED. Later zei hij wel eens dat zijn trouw aan de partij ook iets met erkentelijkheid te maken had. Hij behoorde al snel tot de elite van het land. En dat voor de zoon van een kruimeldief en een schoonmaakster.

Betrouwbaar als hij was, voldeed hij aan de wensen van de partij. Braaf schreef hij verslagen voor de staatsveiligheidsdienst als hij zijn land weer eens in het buitenland had vertegenwoordigd. Was hij daarmee een Stasi-medewerker? Daar wordt verschillend over gedacht. Conservatieve volksvertegenwoordigers in de Bondsdag vonden van wel en weigerden hem in 2005 tot vice-parlementsvoorzitter te kiezen. Zijn grootste nederlaag.

Verzoener
Het boerse van zijn ouders heeft hij altijd behouden. Klein, gedrongen en met ruwe handen. Ietwat stijf in zijn optreden, maar met opmerkelijk veel humor. Een slecht spreker op partijbijeenkomsten, maar een groots prater in de wandelgangen. De PDS en later de Linkspartij stonden voortdurend op scheuren. Telkens weer draafde Bisky op om de strijdende partijvleugels te verzoenen.

Ervaring met het bij elkaar houden van mensen deed hij ook op in zijn gezin. Zijn vrouw Almuth bleek achteraf dieper in het Stasi-net verstrikt te zijn geweest dan hijzelf. Hij bleef haar trouw. Toen duidelijk werd dat zijn twee oudste zonen homo waren, moest hij slikken, maar later werden zij zijn grote trots. De zwaarste klap bereidde hem de jongste van zijn drie zonen, die op 23-jarige leeftijd plotseling overleed. Zijn wens om opa te worden, was vervlogen.

De oudste zoon, Jens, cultuurredacteur van de Süddeutsche Zeitung, publiceerde in 2005 een autobiografisch boek. Daarin vertelt hij liefdevol hoe hij met zijn vader streed toen hij voor het DDR-leger koos en hoe die reageerde toen men hem verklapte dat hij in homobars rondhing. Van de middelste zoon, kunstschilder Norbert, heeft de vader werk in huis hangen, oud werk, want het nieuwere is voor hem onbetaalbaar en ook wel iets te homo-erotisch.

Zijn huis, dat was de laatste jaren een omgebouwd zomerhuis in het noorden van Saksen. Zijn vroegere huis vlak bij Berlijn had hij moeten verlaten, omdat de vroegere eigenaar het voor zichzelf opeiste. Dat was geen ramp, omdat Bisky zich tezelfdertijd uit de politiek terugtrok. In de rust van het platteland wilde hij zich toeleggen op het schrijven.

Zijn vertrek uit de politiek is door velen betreurd. Politici uit alle partijen hadden veel respect voor zijn betrouwbaarheid, eerlijkheid en democratische overtuiging. Ook in het europarlement, waar hij drie jaar lang de fractie van Europees Unitair Links leidde, had men hem liever niet laten gaan. Maar Bisky had zijn buik vol van alle politieke intriges. Voor zijn wens om nauwer met de SPD en De Groenen samen te werken, vond hij nauwelijks gehoor.

Lothar Bisky was hard op weg naar een vredige en vervulde oude dag. Tot hij op vrijdag 9 augustus in zijn huis in Schildau van de trap stortte. Een paar dagen later overleed hij in het ziekenhuis van Leipzig, kort voor zijn 72ste verjaardag.

Lothar Bisky werd geboren in Zollbrück (Pommeren) op 17 augustus 1941. Hij overleed in Leipzig op 13 augustus 2013

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden