Gevangen in een literaire sage

(Trouw)

Als enige in de familie werd Nicholas Hughes géén dichter. Maar de zelfmoord van moeder Sylvia Plath hing als een schaduw over hem heen.

Nicholas Hughes, die 16 maart op z’n 47ste een einde aan zijn leven maakte, heeft de publiciteit altijd gemeden. Hij was net een jaar toen zijn moeder op 11 februari 1963 haar hoofd in de oven stak. De Amerikaanse dichteres Sylvia Plath leefde op dat moment gescheiden van haar man Ted Hughes, de Engelse dichter die haar had verlaten voor een andere vrouw.

Het verhaal wil dat ze voor haar twee kleine kinderen twee glazen melk en boterhammen klaarzette en de kieren onder hun deur met dekens dicht stopte tegen het gas.

Nicholas had ze een paar maanden eerder vereeuwigd in het gedicht ’Nick and the candlestick’, een duister verslag van haar bevalling, dat ambivalent eindigt: You are the one/Solid the spaces lean on, envious/ You are the baby in the barn. (Jij bent het enig/stevige waar de ruimte op steunt, vol afgunst./Jij bent het kind in de kribbe.)

Nicholas groeide op in een literaire sage na de dood van zijn moeder. Zijn vader beheerde haar nalatenschap. Hij publiceerde de gedichten die haar wereldberoemd maakten, maar bewaarde het stilzwijgen over hun huwelijk om zichzelf en zijn kinderen te beschermen.

Het noodlot sloeg opnieuw toe toen in 1969 Plaths opvolgster, Assia Wevill, Plaths zelfmoord imiteerde. Ze nam het vierjarige dochtertje dat ze samen met Hughes had, Shura, mee in de dood.

Toen in 1971 A. Alvarez, vriend en schrijver, in The Observer een essay wijdde aan Plaths zelfgekozen dood, reageerde Ted Hughes furieus: „Voor jou is het gewoon iets wat je schreef, voor je lezers zijn het vijf interessante minuten, voor ons (Hughes en zijn kinderen) is het permanent dynamiet”, aldus de belaagde dichter. „En nu is er dan echt een lijk. Het geschreeuw trok de menigte, maar nu komen ze niet meer om het geschreeuw te horen. Ze willen het lijk zien”, schrijft hij later in een ingezonden brief naar de krant.

Nadien nam de Plath-mythe (’Plath Fantasia’, zoals Ted Hughes het ging noemen) pas echt een vlucht. Over Plaths leven en werk werden bibliotheken, kranten en tijdschriften vol geschreven, zonder Hughes’ medewerking. Pas vlak voor hij in 1998 aan kanker overleed verbrak Ted Hughes tot ieders verbazing zijn stilzwijgen in zijn aan Plath gerichte bekroonde autobiografische dichtbundel ’The Birthday Letters’.

Hij schrijft daarin onder meer over de wanhoop kort na haar dood en over Nicholas: „De ogen van je zoon () die zo volmaakt jouw ogen zouden worden/werden vochtige juwelen.”

In de vorig jaar verschenen geselecteerde correspondentie van Ted Hughes is een van de mooiste brieven een lange brief aan Nicholas uit februari 1998, waarin hij hem het waarom probeert uit te leggen van de publicatie van ’Birthday Letters’. Ted Hughes kón niet meer zwijgen: ’Let the heavens fall [] I can’t lock in behind this glass door one more week.’ Nicholas wil de gedichten niet lezen.

Anders dan zus Frieda (dichteres en schilderes, die ook autobiografisch werk publiceerde) hield Nicholas Hughes zich zijn hele leven ver van het literaire krakeel, van de door zijn vader verketterde menigte.

Nicholas Hughes was de enige uit het gezin die geen dichter werd, maar een wetenschapsman. Nicholas studeerde in Oxford en promoveerde aan de Universiteit van Fairbanks in Alaska, waar hij jarenlang werkte als zeebioloog. Hij was gespecialiseerd in zalm.

Op een ’memoriam site’ van de University of Alaska in Fairbanks roemen zijn ex-studenten Hughes’ passie voor vissen en zijn liefde voor doceren. De liefde voor de natuur deelde hij met zijn vader met wie hij lange vakanties doorbracht op uitheemse plekken. Ted Hughes schreef er gedichten over, Nicholas gebruikte ze in zijn onderzoek.

Twee jaar geleden nam Nicholas Hughes afscheid van de universiteit. Hij bleef wel betrokken bij onderzoek, maar trok zich terug uit het onderwijs. Hij was een getalenteerd pottenbakker en schilder maar trad daar niet mee naar buiten.

Nicholas Hughes worstelde toen al met depressies. Zo overwinterde hij in Nieuw Zeeland om de lange nachten in Alaska te ontvluchten.

In diverse reacties in Engelse kranten is er na het bericht van zijn zelfmoord gespeculeerd over de erfelijke belasting die de zelfmoord van een ouder brengt. In zijn boek ’Door eigen hand’ wees Joost Zwagerman op andere beroemde (literaire) voorbeelden. Zo ging de vader van Ernest Hemingway zijn zoon voor en er volgden zelfmoorden in nog twee volgende generaties in de familie Hemingway.

Ondertussen bestrijden bekenden van Nicholas Hughes de snelle conclusie dat zijn zelfgekozen dood iets met die van zijn moeder te maken zou hebben. Nicholas Hughes weigerde interviews en sprak ook met zijn intimi nooit over zijn moeder.

Wel sprak hij altijd met veel warmte over zijn vader.

Een goede vriend schreef een brief aan The Times waarin hij vertelde dat Nicholas Hughes pas geestelijke problemen kreeg na diens dood: „Ted en Nick hadden een ongekend sterke band. Ze deelden een diepe liefde voor de natuur. Toen Ted stierf, verloor Nick de relatie die het belangrijkst voor hem was.”

De ironie wil dat ook die verklaring de mythe weer verder opjaagt. Iedere keer dat Ted Hughes zich terugtrok, viel er een dode.

Geboren in deze literaire sage, was het moeilijk ontsnappen. „Nicholas Hughes deed zijn leven lang z’n best om van deze erfenis weg te komen, om een plek te vinden waar hij zichzelf kon zijn”, merkte een vriend uit Alaska op in The Chicago Tribune. „Maar dan pleegt de stommeling zelfmoord en begint de ellende weer opnieuw.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden