Gevangen in de valstrik van de hoop

Het gaat slecht met Abdu Moussa. De Egyptenaar, die tien jaar geleden als dagloner naar Nederland kwam en soms voor niet meer dan twee gulden per uur in de kassen werkte, komt net uit de crisisopvang.

Hij is een van de witte illegalen die na de hongerstaking in de Agneskerk opnieuw werden afgewezen door staatssecretaris Cohen. Sindsdien gaat het psychisch bergafwaarts met Abdu Moussa.

Maar ook met de Koerd Abdullah Çelik, de vroegere woordvoerder, die na de hongerstaking alsnog een verblijfsvergunning van Cohen kreeg, gaat het slecht.

Hij was de eerste die vertrouwen toonde en Cohen bij diens bezoek in de Agneskerk eind vorig jaar zijn dossier overhandigde.

Met dit symbolisch gebaar was de hongerstaking na 18 dagen afgelopen. Çelik kreeg later te horen een 'verrader' te zijn. Hij zou zijn verblijfsvergunning 'gekocht' hebben door de hongerstaking te breken. Çelik is ook telefonisch bedreigd en durft geen Haags koffiehuis meer binnen te komen.

De journalist Hans Krikke volgde de hongerstaking in de Agneskerk van binnenuit. Krikke schrijft al tien jaar over de posities van illegalen en werkte eerder undercover in confectie-ateliers. Krikke sliep al die tijd in de Agneskerk, luisterde naar de levensverhalen, checkte dossiers. En vertaalde, als de afgematte hongerstakers het politieke getouwtrek niet meer konden volgen, hoe de Nederlandse democratie werkt. Krikke legde desnoods ook uit dat kamerleden met hun voorstel 'betaalde belastingen en premies als vertrekpremie te kapitaliseren' gewoon de 'oprotpremie' bedoelden.

Vanavond wordt zijn boek 'De valstrik van de hoop- witte illegalen in hongerstaking' in de Haagse Lukaskerk gepresenteerd. Krikke spaart niemand, maar schrijft met sympathie over het protest van de arbeidsmigranten. Hij laat indringend zien hoe 'de paar vodjes papier', de dossiers met gewerkte dagen, álles betekenen voor de hongerstakers: het tastbare bewijs van hun bestaan én de hoop dat ook zij recht hebben op een toekomst.

Uit de levensverhalen blijkt het zoeken naar identiteit: Krikke laat zien hoe een Koerd in Zuidoost-Turkije, waar hij geen Koerd mág zijn, sympathiseert met de Grijze Wolven, dan in Den Haag zijn Koerdisch zijn ontdekt en vervolgens merkt dat hij ook hier niemand is zonder papieren. Krikke: ,,Deze armoede van nooit jezelf te mogen zijn, is niet in cijfers uit te drukken.'' Krikke heeft het persoonlijk vaak moeilijk gehad. ,,Ik besef hoe goed ik het heb. Hun kinderen zijn soms net zo oud als die van mij, maar ze hebben geen toekomst. En ik kan weinig doen, behalve het opschrijven.''

Maar Krikke is ook kritisch: hij beschrijft de organisatorische chaos tijdens de hongerstaking, de onderlinge ruzies, de slechte controle van de papieren bij de inschrijving van de hongerstakers waardoor onzeker bleef of alle dossiers wel 'sterk' genoeg waren. Hoewel Krikke zegt dat hij 'respect heeft' voor de inzet van de Agneskerk stelt hij ook dat zij het op het cruciale moment af heeft laten weten door een-tweetjes met Cohen: dat de hongerstaking is gebroken door valse hoop te geven.

Krikke: ,,Voor mij staat de Agneskerk symbool voor de meelevende Nederlander, die uit solidariteit in het diepe springt en dan, als hij merkt dat het pompen of verzuipen wordt, de zaak in de steek laat.'' Pastoor Beijk van de Agneskerk wilde gisteren nog niet reageren omdat hij zegt het boek nog niet gelezen te hebben.

Ook laat Krikke zien hoe de groep hongerstakers na de negatieve beschikkingen van Cohen uit elkaar valt, ondanks het gezamenlijk verkassen naar steeds weer een ander kerk- of moskee-asiel. Hoe de ex-hongerstakers psychisch steeds meer verzwakken en de laatste maanden de controle over hun leven en dat van hun gezinnen hebben verloren, met als gevolg depressies en huilpartijen. Hoe ze nietszeggende briefjes van de burgemeesterscommissie interpreteren als een 'generaal pardon'.

Krikke: ,,De valse hoop is dodelijk. Maar zij is migranten met de paplepel ingegeven, vroeger al door dorpsgenoten en familie. Je moet het maken in Europa. Ze worden nu zo verscheurd tussen hoop en wanhoop dat ze zelfs de strop nog aanzien voor een laatste strohalm.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden