Geuzenjood

Een geuzennaam is een scheldnaam waar je trots op bent. Je ontneemt de vijand als het ware zijn verbale wapen door het zelf op je borst te spelden. Alsvolgt hebben we het op school geleerd. De Fransman Berlaymont zou op 5 april 1566 bij de binnenkomst van de edelen die hun Smeekschrift aan de Landvoogdes kwamen aanbieden smalend gezegd hebben: 'Voilá des beaux gueux', kijk aan die mooie bedelaars! Of ook wel 'Ce ne sont que des gueux'. Dit verhaal is enigszins twijfelachtig, heb ik later begrepen, maar het is wel mooi. Ik weet niet of andere naties ook zo'n prettig verhaal bij hun 'geuzennamen' kunnen opdissen, in elk geval moeten de meeste woordenboeken erg veel moeite doen om ons gevoel bij het begrip geus te vertalen.

Het zou me niet verbazen als Nederlanders door hun geuzenverleden meer gevoel hebben voor geuzennamen dan inwoners van andere landen. Hoe het ook zij, het gebruik tiert hier welig bij groepen die iets te roepen hebben. Zo hebben heel wat homoseksuelen de voormalige scheldwoorden 'flikkers' en 'potten' overgenomen en kennen we de 'superboeren' van de Graafschap (al vind ik dat het voorvoegsel 'super' toch een beetje afbreuk doet aan de ware geuzengeest). Ook het begrip 'Joden' voor de spelers en de aanhangers van Ajax heet zo'n geuzennaam te zijn. Het Ajax-bestuur probeert er naar eigen zeggen al jarenlang een einde aan te maken, omdat het gebruik elders grote scheldkoren te weeg brengt, maar dat lukt niet erg. Het 'Jood'-zijn maakt deel uit van de identiteit van Ajax' harde kern. In beeld een zwaar getatoeëerde jongeling die op zijn arm in gotisch (eerder aan nazisme dan hebreeuws herinnerend) schrift het woord 'Jood' heeft laten prikken. Hij is een Ajax-jood, al lijkt hij meer op een rechtsradicaal. In beeld ook Ronnie Naftaniël, directeur van het Cidi, die het allemaal fout en verwerpelijk vindt, dat 'joodse' imago van Ajax, want het zijn helemaal geen echte Joden daar, en het heeft niks met de staat Israël of de joodse gemeenschap te maken, leert hij streng. Maar dat is nu juist het probleem, geuzennamen doen niet aan dat soort rede en regels, ze woekeren als onkruid, ver weg van hun historische wortels. Het enige wat je kunt hopen is dat het gebruik uitsterft. Of dat iemand iets beters bedenkt. De kans daarop is vrijwel nihil. Ik zou m'n energie maar ergens anders in steken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden