Gratie

Getormenteerde WikiLeaks-klokkenluidster Manning komt vrij

Chelsea Manning, hier in een foto uit 2010. Beeld REUTERS

Het leger is het er niet mee eens, de Republikeinen zijn woest, maar president Barack Obama vindt dat Chelsea Manning genoeg is gestraft. De 29-jarige militair die als Bradley Manning in 2010 verantwoordelijk was voor het lekken van honderdduizenden documenten, zat in een maximaal beveiligde militaire gevangenis een straf uit van 35 jaar. Nu de president haar straf heeft bekort, komt ze op 17 mei vrij.

Manning deed haar onthullingen uit desillusie over wat de Amerikanen in Irak aan het doen waren, schreef ze in 2014 in een artikel in de New York Times. "Als je het nieuws volgde gedurende de verkiezingen van maart 2010 in Irak, dan herinner je je misschien dat de Amerikaanse pers werd overspoeld met verhalen die de verkiezing tot een succes verklaarden (...) Maar wij die er gestationeerd waren, waren ons pijnlijk bewust van een meer complexe werkelijkheid."

Mannings eigen werkelijkheid was ook complex. Die van een militair die tijdens het 'don't ask, don't tell'-tijdperk nauwelijks geheim hield dat hij een homoseksuele man was, en ondertussen vocht tegen het besef eigenlijk een vrouw te zijn. Dienst nemen in het leger was deels een vlucht geweest naar een door en door mannelijke omgeving, in de ijdel gebleken hoop daar van die gedachten af te komen.

Het had weinig gescheeld of die poging was al tijdens de basistraining mislukt, want Bradley Manning was klein (een gevolg van ondervoeding, verwaarloosd als hij was door zijn twee alcoholische ouders) en werd door zijn mederekruten gepest. Uiteindelijk schopte ze het toch tot specialist inlichtingen (een met korporaal vergelijkbare rang) en werd ze uitgezonden naar Irak.

Beeld AFP

Verlegenheid

De gegevens die Manning liet uitlekken, haalde ze binnen van het militaire computernetwerk en smokkelde ze op Cd's (ogenschijnlijk van Lady Gaga) van de basis. Ze stuurde ze via het anonieme computernetwerk Tor naar WikiLeaks, na vergeefse pogingen om belangrijke media als de New York Times en de Washington Post te interesseren. De documenten bestonden uit militaire verslagen uit Irak en Afghanistan, en diplomatieke 'telegrammen' van en naar het ministerie van buitenlandse zaken.

Al dat materiaal was 'geheim', maar niet 'topgeheim', en Manning was van mening dat bekendmaken ervan geen gevaar zou opleveren voor bijvoorbeeld Amerikaanse militairen. De onthullingen brachten de VS wel in verlegenheid. Er zat bijvoorbeeld een video bij van een aanval vanuit een helikopter, waarbij onder andere twee fotografen van persbureau Reuters omkwamen.

Uit de diplomatieke memo's haalden media die met WikiLeaks samenwerkten allerlei pijnlijke mededelingen over buitenlandse regeringen. Die informatie droeg onder andere bij aan het uitbreken van opstanden en regime-wisselingen in een aantal Arabische landen, de 'Arabische Lente'.

De essentie van WikiLeaks is dat de organisatie documenten versleuteld ontvangt, zonder de afzender te kennen. Dat Manning al gauw gearresteerd werd, kwam doordat ze in haar eenzaamheid graag chatte met hackers en het daarbij zelf niet kon laten om over de lekken te beginnen. Een van die hackers waarschuwde de militaire inlichtingendienst.

Beeld Photo News

Zelfmoord

Rond Manning ontstond daarna in de VS grote verdeeldheid: ze werd toegejuicht als heldin, maar ook de doodstraf toegewenst als landverrader. Theoretisch had dat laatste kunnen gebeuren, als ze veroordeeld was voor 'hulp aan de vijand'. Van die aanklacht werd ze echter vrijgesproken. De aanklagers vonden dat ze had kunnen weten dat bijvoorbeeld Al-Qaeda de documenten ook zou lezen, maar de rechter sprak haar daarvan vrij. Wel werd ze veroordeeld voor spionage en diefstal. Van de 35 jaar ging het voorarrest af, en nog eens 112 dagen extra als vergoeding voor langdurige mishandeling tijdens dat voorarrest.

Direct na haar veroordeling kwam Manning er voor uit dat ze transgender was. De militaire gevangenis kwam naar voor een deel tegemoet: ze mocht vrouwenkleding dragen en kreeg een hormoonbehandeling. Maar lang haar mocht weer niet, 'voor haar veiligheid'. Ze deed vorig jaar twee zelfmoordpogingen.

Door burgerrechtenorganisaties werden de afgelopen weken oproepen aan Obama gedaan om Manning vrij te laten. Onder andere van de kant van WikiLeaks. In een tweet werd de president zelfs verzekerd dat Julian Assange, die zich in de ambassade van Ecuador in Londen buiten bereik houdt van de Zweedse en Amerikaanse justitie, zich naar de VS zal laten uitleveren. Maar na het besluit van Obama werd tot nu toe van Assange zelf nog niets vernomen.

Obama is nog niet klaar met gratie of strafvermindering verlenen, donderdag zal hij volgens het Witte Huis weer een aantal besluiten tekenen. Die andere beroemde onthuller van staatsgeheimen, Edward Snowden, die in ballingschap in Rusland leeft, hoeft niet te hopen dat hij daarbij zit. In tegenstelling tot Manning heeft hij nooit toegegeven dat hij fout zat, zei een woordvoerder van Obama. En de documenten over gegevensverzameling door de inlichtingendiensten die hij in 2013 onthulde waren veel geheimer.

Rusland: Snowden mag nog aantal jaar blijven

Klokkenluider Edward Snowden heeft te horen gekregen dat hij 'nog een aantal jaar' in Rusland kan blijven. Dat heeft een woordvoerder van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken woensdag gezegd.
"Snowdens toestemming om in Rusland te verblijven is net verlengd met een aantal jaar'', liet de Russische woordvoerster Maria Zacharova via Facebook weten.

De Verenigde Staten willen de voormalig medewerker van de inlichtingendienst CIA en de veiligheidsdienst NSA die in 2013 documenten over de Amerikaanse spionage lekte, nog altijd berechten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden