Getergd Moskou vreest nieuwe ronde

Hongarije, Tsjechië en Polen worden vandaag formeel opgenomen in de Navo. Tot vreugde van het drietal zullen hun vlaggen in top gaan voor het Navo-hoofdkwartier in Brussel. Maar in Moskou wordt gegromd over de uitbreiding, een 'vernederend' staaltje van 'Amerikaans machtsvertoon'.

Martijn Roessingh

Al afgelopen vrijdag leverden de nieuwe lidstaten hun toetredingspapieren in bij de Amerikaanse regering, de beheerders van het Navo-oprichtingsverdrag. De premiers van de drie lidstaten laten zich echter de hoogst symbolische daad van het hijsen van de vlag niet ontgaan, en zijn vandaag in Brussel aanwezig.

In Rusland zal de ceremonie met irritatie worden gadegeslagen. President Jeltsin vindt de toetreding van de drie 'bepaald geen opbouwende stap', zoals zijn woordvoerder het droogjes formuleerde. De communist Zjoeganov, leider van de grootste parlementsfractie, noemt de toetreding ,,de grootste vergissing van na de Tweede Wereldoorlog, die noch deze landen, noch Europa veiliger zal maken.'' Oud-Sovjetleider Gorbatsjov vindt de uitbreiding net zo vernederend voor Rusland als het verdrag van Versailles na de Eerste Wereldoorlog voor Duitsland.

Het is deels plichtmatige protestretoriek. Want ook al blijft het Kremlin herhalen dat handhaven van de Navo zinloos is na het einde van de Koude Oorlog en de inkrimping van Ruslands leger, de politieke elite in Moskou heeft zich na de top van Madrid in juli 1997 (waar de Navo tot de uitbreiding besloot) feitelijk snel bij deze uitbreidingsronde neergelegd. Ook al omdat bij de bevolking op dit punt geen stemmen zijn te winnen: de Russische 'man in de straat' is het niet eens met de stap van de Navo, maar zijn economische misère telt veel zwaarder.

De Navo heeft er bovendien alles aan gedaan om het leed te verzachten. In mei 1997 sloot het een overeenkomst met Moskou, de zogeheten Founding Act, die het symbolische einde van de Koude Oorlog betekende. Er werd een permanent overlegorgaan in het leven geroepen en Rusland mocht toekijken bij allerlei besluitvorming in de verdragsorganisatie - zonder veto-recht uiteraard. Daarnaast beloofde de Navo de militaire aanwezigheid in de drie nieuwe Midden-Europese lidstaten te beperken tot twee divisies, inclusief ruim vierhonderd tanks, en geen kernwapens te stationeren. En Rusland krijgt veel geld, bijvoorbeeld voor het opruimen van kernafval.

Ondanks dit masseerwerk blijft Rusland gekrenkt. Het is voor Moskou bovenal een bewijs van Amerikaanse arrogantie ten opzichte van Moskou. En niet het enige bewijs: het Internationaal monetair fonds werkt Moskou tegen door 'op instigatie van Washington' geen leningen te verschaffen; de Britten en Amerikanen bombarderen Irak 'zonder toestemming van de VN en Moskou'; de Amerikanen werken geheel tegen de afspraken in aan een nieuw anti-raketsysteem, etcetera. De lijst van onrecht is lang, in de ogen van de Russen.

Alle bezwaren vallen in het niet bij de mogelijkheid van een nieuwe uitbreidingsronde van de Navo. ,,De deur staat open'', verzekerde de Amerikaanse minister Albright vrijdag de andere Oost-Europese kandidaatleden nog eens expliciet. De niet te overschrijden 'rode lijn' ligt voor Moskou bij de voormalige Sovjet-republieken: bij Oekraïne, dat de uitbreiding heeft verwelkomd en het een 'onvervreembaar recht' van landen heeft genoemd om ,,zelf te kiezen hoe ze hun veiligheid willen garanderen''; en vooral bij de Baltische republieken, die zo snel mogelijk willen toetreden tot de Navo. Een onverteerbaar vooruitzicht. Temeer omdat Rusland vreest dat de nieuwe militaire doctrine van de Navo, die in april zal worden aangenomen, tot regelmatiger inzet van troepen buiten het Navo-grondgebied leidt. Het versterkt het beeld in Moskou van een activistische Navo die zich aan iedere controle onttrekt, bijvoorbeeld van de VN-veiligheidsraad, waar Rusland over vetorecht beschikt.

Moskou weet bovendien dat de toch al beperkte samenwerking met veel Sovjet-republieken steeds verder slijt. Een aantal landen, waaronder Georgië en Oezbekistan, wil zich terugtrekken uit het veiligheidsverdrag van het Gos, dat eind april afloopt. En bijvoorbeeld Azerbeidzjan overweegt Amerikaanse of Navo-troepen op zijn grondgebied toe te laten. Moskou vreest geen Navo-invasie, maar wel een sluipende expansie tot over de 'rode lijn'.

Minister van buitenlandse zaken Ivanov bepleit dan ook hartstochtelijk een veiligheidssysteem voor alle Europese landen. Dat zou gebaseerd kunnen zijn op het Europees Veiligheidshandvest, dat momenteel door de OVSE-landen wordt bediscussieerd, en dat de OVSE beslissingsbevoegdheid geeft bij veiligheidszaken in Europa. Het is een tot mislukken gedoemde poging de macht van de Navo in te perken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden