Getergd, maar voorzichtig

Hij is klein van stuk, zijn stem zit hoog en hees in de borst, zijn blik priemt aimabel de wereld in. En hij kleedt zich zoals hervormde dominees dat ooit allemáál deden: tikje bedaagd, tikje saai, liefst in donkerblauw. Op en top dienaar des Woords. Zelfs in korte broek laat hij zijn beroep niet moeilijk raden.

Theoloog dr.Bas Plaisier (1946) heeft een baan waarop weinigen jaloers zullen zijn. Hij is de man die de drie Samen-op-wegkerken - hervormd, gereformeerd en luthers - naar de beruchte fusie moet leiden. Het definitieve besluit over de kerkvereniging valt, na 42 jaar getob, op vrijdag 12 december 2003. Tegenstanders van de fusiekerk, hoofdzakelijk uit rechts-orthodoxe hoek, slijpen hun messen voor de allerlaatste ronde.

Kerkleiderschap in protestants Nederland vereist eelt op de ziel en engelengeduld. Plaisier is met geen van beide rijk bedeeld. Lastig: protestanten hebben van nature een broertje dood aan leiders. Ze maken zélf wel uit wat ze denken, vinden en willen. Menigmaal kreeg Plaisier de ergste belediging naar het hoofd die protestanten kunnen verzinnen: bisschop Bas.

Toen hij in 2001 vurig pleitte tégen de paarse euthanasiewet, klommen prompt honderden predikanten in de gordijnen: de scriba sprak misschien luid en dapper, maar niet namens hen. Plaisier vond de tegenactie vreselijk. Waar was de 'discipline' onder zijn predikanten gebleven, de wil om zich neer te leggen bij een standpunt? Net zo fel keerde hij zich begin dit jaar tegen de inval in Irak. En ook daar werden genuanceerder denkende kerkgangers kwaad over. Hoezo sprak Plaisier namens hen? Waren zij soms gehoord?

De laatste maanden is de topman zwijgzamer, hij lijkt wat milder ook. Nieuwe publieke commotie kunnen de Samen-op-wegkerken slecht gebruiken in de eindfase. En vermoedelijk begint Plaisier te beseffen dat 'spreken namens de breedte van de kerk' slecht past bij de pluriformiteit die het nieuwe fusiegenootschap moet uitstralen. Bevindelijken, vrijzinnigen, midden-orthodoxen, links én rechts - de bedoeling is dat ze zich er allemáál thuisvoelen. Maar erg aangenaam lijkt de dominee-in-hem zich bij dat zwijgen niet te voelen.

Het was destijds een wijs besluit om Plaisier, oud-zendeling in Indonesië en gemeentepredikant in Den Haag, tot nieuwe leider te kiezen. Een fraai geval van repressieve tolerantie. Hij stamt uit de rechtzinnige Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk, is zelfs verzwagerd aan de éminence grise onder de bonders, oud-secretaris ir. Jan van der Graaf. Dat haalde de wind prettig uit de zeilen van de nurkste én rijkste tegenstanders van Samen-op-weg. Tegelijk stond Plaisier, vanwege zijn tien jaar als Sow-predikant in Den Haag, bekend als een relatief 'lichte' bonder. Dat maakte hem - hoewel niet iedereen zijn evangelicale voorkeuren toejuichte - ook acceptabel voor minder rechtzinnig aangelegden. ,,Als het hém niet lukt'', werd bij zijn aantreden gezegd, ,,lukt niemand het.''

Toegegeven, Plaisier heeft met zijn voorzichtige, maar doortastende houding, veel bereikt. Er is na eindeloos gedelibereer in elk geval een naam: Protestantse Kerk in Nederland, met een lekker bekkende afkorting, PKN. Er staat een nieuw - veel te kostbaar - hoofdkantoor in Utrecht. De hoogoplopende ruzie over de status van de belijdenisgeschriften is in der minne geschikt. En het kerkelijk homohuwelijk haalde het ook, wonder boven wonder. Geen gemeente hóéft gelijkgeslachtelijke relaties te zegenen, het mág wel. Het besluit leidde tot veel principieel gepruttel ter rechterzijde, tot een kerkscheuring kwam het niet.

Dat gevaar is overigens verre van geweken. Grote delen van de Gereformeerde Bond zijn weliswaar overstag - de geliefde Vaderlandse Kerk in de steek laten gaat ze, ondanks alles, te zeer aan het hart. Maar zowel onder gereformeerden van divers pluimage als onder zéér zware hervormden wordt er dezer maanden druk vergaderd. Die hadden liever een los federatief verband gezien dan een echte fusie - een variant waarvan Plaisier niet wilde horen. Op 12 december 2003 is er ter synode een tweederde meerderheid vereist vóór het verenigingsbesluit. Dat gaat waarschijnlijk wel lukken. Maar of de PKN zonder kleerscheuren tot stand komt, blijft tot die dag de vraag.

Bij tijd en wijle kan de scriba zijn ongeduld nauwelijks meer verbergen. ,,We zijn in dit land altijd sneller geweest in scheuren dan dat Lucky Luke kan schieten'', schamperde hij in Trouw. Regelmatig toont hij zich getergd over de hoeveelheid tijd en energie die wordt vermorst met kerkpolitieke haarkloverij. ,,Ze moeten een keer ophouden. We zijn altijd welwillend geweest. Nu niet meer.'' Nóg bozer kan hij worden op de boodschapper die deze 'negatieve verhalen' de wereld instuurt, de pers. ,,Ik kan mijn ogen soms niet geloven als ik bepaalde dingen lees'', schreef hij vorig jaar buiten adem in Centraal Weekblad.

Graag mag Plaisier er in dat verband op wijzen dat de kerk door het eindeloze gesteggel haar toch al niet riante imago nog verder schaadt. Aan haar hoofdtaak - de verkondiging van de blijde boodschap in een tot op het bot geseculariseerde wereld - komen de protestanten al jaren nauwelijks toe.

Ondertussen droomt de scriba van een stralende toekomst. Van protestantse kerkgebouwen, overal in het land, waarnaar mensen als vanzelf toestromen ,,om tot rust te komen, om troost en kracht te zoeken, om God te zoeken''. Vorige week pleitte hij voor een nieuw belijdenisgeschrift ná de kerkfusie. Niet meer dan een paar A4'tjes, zei hij erbij, waarin de PKN verwoordt ,,wat het christelijk geloof is en waarvoor protestanten staan''. Hoe een pluriforme kerk dat ooit voor elkaar moet krijgen, liet hij wijselijk in het midden. Het moet dit bijna naïef optimisme zijn dat Bas Plaisier op de been houdt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden