Gesubsidieerd kritiseren

In zijn 'Nouveau Christianisme' (1825) beschuldigt de Franse filosoof Claude Henri de Saint-Simon de katholieke kerk ervan twee instituties in het leven te hebben geroepen die 'diametraal tegengesteld zijn aan de geest van het Christendom': de Inquisitie en de Jezuïeten.

Niet een erg choquerende visie, zal men zeggen. De afkeer van de Inquisitie is tegenwoordig volkomen vanzelfsprekend. Zelfs het Vaticaan is niet meer bereid deze zwarte bladzijde uit zijn geschiedenis te vergoelijken. Maar juist bij die vanzelfsprekendheden moet men oppassen. Zo worden tegenwoordig de meest onlogische consequenties getrokken uit die afkeer van de Inquisitie.

De meest opvallende daarvan is dat men aan de kerk eenvoudigweg het recht ontzegt een bepaald leergezag hoog te houden en dit bindend voor te schrijven aan mensen die namens die kerk publieke functies bekleden. Neem als illustratie het geval-Hoogstraten. 'Na vele jaren kritisch-trouwe dienst aan de theologische faculteit Nijmegen ging de hervormde theoloog Hans-Dirk Hoogstraten (61) daar afgelopen zomer voortijdig weg, keurig met een afscheidscollege, maar in een bozige sfeer' lezen we in de krant (Pieter van der Ven, Trouw 22 oktober).

Vanwaar die bozigheid? Hoogstraten had 'principieel geweigerd ineens een verklaring te tekenen dat hij zich als theoloog van de Katholieke Universiteit Nijmegen strikt aan de regels van de Vaticaanse 'breinpolitie' onderwierp'.

Hoogstraten had de geëiste loyaliteit vergeleken met een ariërverklaring. Het zijn natuurlijk potsierlijke kwalificaties. Kennelijk begrijpt Hoogstraten niet dat we in Nederland vrijheid van godsdienst en levensovertuiging kennen (art. 6 grondwet) en dat daarop een vrijheid van onderwijs is gebaseerd (art. 23 grondwet). Die vrijheden brengen met zich mee dat levensbeschouwelijk gekleurd onderwijs mogelijk is, bekostigd uit publieke middelen. Deze twee vrijheden zouden volkomen worden ondermijnd wanneer - om maar een voorbeeld te noemen - islamitische scholen zouden moeten dulden dat daar atheïsten komen lesgeven.

Hoogstraten is protestant en dus hoort hij helemaal niet thuis op de Katholieke Universiteit. Dat wordt nog duidelijker wanneer men leest wat hij in die 'vele jaren' aan de KUN gedoceerd heeft. 'Met een beroep op de joodse traditie pleit hij voor het primaat van de vrijheid van vragen, die altijd wars is van claims van zeker weten'. Laat ik er nu niet over vallen dat het beroep op de 'joodse traditie' om vrijdenkerij te rechtvaardigen nogal verbazingwekkend mag heten. In het Oude Testament kan men lezen dat de 'joodse traditie' ketters met dezelfde gezwinde spoed naar de brandstapel verwees als het Vaticaan daarna gedaan heeft. Dat Spinoza in 1656 niet door zijn joodse geestverwanten verbrand werd was alleen te wijten aan het feit dat de joden in zeventiende-eeuws Nederland niet met lucifers mochten spelen.

Maar afgezien daarvan: hoe kan een verstandig persoon in alle ernst verwachten dat een katholieke instelling gedwongen zou moeten worden een mengsel van protestantisme, jodendom en vrijdenkerij te subsidiëren?

Hoogstraten is niet alleen 'vele jaren' te laat met zijn afscheidscollege; hij zou eigenlijk vele jaren onterecht opgestreken salaris moeten terugstorten in 's Rijks kas. Maar hoewel Hoogstraten plaatsvervangende gewetensbezwaren heeft voor de paus, heeft hij er kennelijk geen bezwaren tegen op de loonlijst te hebben gestaan van een katholieke instelling.

De hervormd-joodse vrijdenker wil niet alleen kunnen kritiseren, maar vooral gesubsidieerd kunnen kritiseren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden