Gespannen kijkt de wereld naar Yellen

Voorzitter Amerikaanse centrale bank maakt morgen bekend of de rente wordt verhoogd

Doet ze het of doet ze het niet? Maakt Fed-voorvrouw Janet Yellen morgen een einde aan zeven jaren waarin geld lenen in de VS praktisch niets kostte, en sparen niets opleverde?

Als waren ze kandidaten in een spelshow, doet iedere financieel columnist, blogger en journalist in de VS een poging te voorspellen of de kortetermijnrente nu eindelijk omhooggaat. En hoewel ze zich massaal aan die exercitie zetten, geeft bijna iedereen toe in het duister te tasten.

De Federal Reserve, het stelsel van Amerikaanse centrale banken, baseert het besluit waar de wereld al een jaar naar uitkijkt, bij voorkeur op harde gegevens over de arbeidsmarkt. Komen er nieuwe banen bij, daalt de werkloosheid voldoende, stijgen de lonen? Is het antwoord ja, dan zijn de VS voldoende hersteld van de economische crisis. Dan is het moment daar om terug te keren naar normale tijden.

Normaal, in dit geval, is dat wie geld leent, daarvoor rente betaalt. Dat de Fed de rente in december 2008 tot praktisch nul reduceerde, deed menig wenkbrauw rijzen.

Het doel was om lenen zo goedkoop te maken dat mensen er niet voor zouden terugschrikken schulden te maken, geld te investeren en zo de volstrekt vastgelopen Amerikaanse economie vlot te trekken. De Fed besloot tegelijk om grote sommen geld in de economie te pompen. Maar daarmee is de centrale bank eind vorig jaar al opgehouden.

Geld hoort niet gratis te zijn, menen tegenstanders, want dan komt het niet op de goede plek terecht. Een investeerder die risico loopt door flinke rentelasten, doet harder zijn best om geld te laten renderen dan iemand die met goedkoop geld investeert. Daarnaast: aan welke knop kan een centrale bank nog draaien als de economie verder afglijdt? Rentewijzigingen zijn daarvoor het belangrijkste instrument.

Helaas voor de Fed, en de Fed-watchers, bieden de jongste cijfers van het ministerie van arbeid weinig houvast. Je kunt ze positief duiden, zoals John Williams van de Federal Reserve Bank van San Francisco doet. "Als je bedenkt dat de werkloosheid eind 2009 op 10 procent stond en nu op grofweg 5 procent (...) dan hebben we enorme vooruitgang geboekt", zegt hij in een interview met The Wall Street Journal. Williams is een van de Fed-voorzitters die meebeslist over de rente. Maar negatief uitleggen kan ook. Want de werkloosheid is mede zo laag omdat gedemotiveerde werknemers zich niet eens meer melden op de arbeidsmarkt. Hun hoop om een baan te vinden is vervlogen. Daarnaast is de toch al bescheiden stijging van de lonen in augustus nog bescheidener dan de maanden ervoor, blijkt uit de cijfers van het ministerie.

Het kan zijn dat de Fed bij gebrek aan heldere indicatoren wat meer oneigenlijke argumenten meeweegt. Het is niet ondenkbaar, suggereren sommigen, dat de arbeidsmarktcijfers er de komende maanden alleen maar slechter op worden, nu de groei in de VS minder robuust blijkt. Als Janet Yellen wacht, kán ze de rente niet meer verhogen, dus moet de centralebankier nu handelen. Bijkomend voordeel: als de Amerikaanse economie verder afzakt, heeft de Fed weer een knop om aan te draaien: de rente kan omlaag.

En dan is er nog de buitenwereld. De Chinese groei stokt, grondstofprijzen blijken steeds nog iets te kunnen zakken en de vrees groeit dat de wereldeconomie een knauw krijgt. Moet Yellen in zulke onzekere tijden wel iets veranderen?

Niemand weet wat verhoging van de rente - waarschijnlijk met een bescheiden 0,25 procent - precies betekent voor investeringen in het toch al geplaagde Brazilië, in Turkije of Maleisië. Moeten die landen vrezen voor een kapitaalvlucht? En hoe vergaat het bedrijven die leningen in dollars hebben uitstaan?

Beslist de Fed deze week niet tot een verhoging, dan begint het grote gissen half december opnieuw, als de centrale bankiers zich opnieuw in Washington.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden