Gesoigneerd en niet in toom te houden

In 1961 besloten achttien theologen -negen hervormde en negen gereformeerde- dat hun kerken rijp waren voor samengaan. Ruim 42 jaar later is het zover: in december valt de definitieve beslissing over de fusie. De komende weken laat Trouw de nog levenden van de Achttien aan het woord, en portretteert de overigen.

Gerrit Toornvliet was een van die bevlogen types die dikwijls met de kerk overhoop lagen. Hij was geen groot luisteraar, wel een begaafd spreker, een gesoigneerde heer. In de oorlog maakte hij in Groningen mee hoe families uiteenvielen door de Vrijmaking. Na de oorlog was hij tien jaar studentenpredikant in Leiden. Zijn Amsterdamse collega Harry Kuitert: ,,Als het in de gesprekskring een pan dreigde te worden, zei Toornvliet: laten we het gesprek weer generaal maken. En dan was hij weer aan het woord.''

Zijn gloriejaren beleefde Toornvliet als evangelisatiepredikant van Radio Bloemendaal. Als vanzelfsprekend trad hij toe tot de Achttien. Zijn dochter Agnes herinnert zich hoe haar vader een busje huurde om met Bloemendaalse kerkgangers naar het congres in Utrecht te rijden. Zijzelf ging met vaders Volkswagentje. Vóór de Jaarbeurs moest de kever plaatsmaken voor Irenes hofauto. Toornvliet raakte zo buiten zichzelf van enthousiasme dat hij in de pauze van het congres op een tafeltje ging staan om de nieuwsgierige congresgangers toe te spreken.

Radio Bloemendaal was een uit de hand gelopen kerktelefoon, die landelijk te horen was. Tallozen luisterden liever naar Toornvliet dan naar de eigen dominee of de zoveel modernere radiopreken die het IKOR verzorgde.

Mogelijk heeft naijver een rol gespeeld in het conflict dat langzaam groeide tussen Toornvliet en de kerkelijke leiders. Maar Toornvliet was ook moeilijk in toom te houden. In augustus 1968 kwam het tot een fameuze rel. Aanleiding was een doopdienst in de radiokerk op de zondag voor Pasen. Een vrouw onder de kerkgangers vond dat Toornvliet dat dopen zo mooi deed, dat zij hem spontaan vroeg om ook háár kind te dopen. Agnes herinnert zich dat haar vader, alsof hij toestemming vroeg, naar de vertegenwoordigers van de kerkenraad keek. ,,Toen er geen reactie kwam, dacht vader: wat moet ik doen? Weigeren kan niet. Later kreeg hij verwijten dat hij zomaar in het wilde weg kinderen doopte.''

Dat Toornvliet na zijn schorsing gewoon doorging met wat hij als zijn werk zag, werd hem door de kerken zwaar kwalijk genomen. In 1971 kreeg hij ontslag. De stem uit Bloemendaal zweeg, de wereld hoorde vrijwel niets meer van hem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden