Geslachtsziekten maakten de mens monogaam

Wiskundigen berekenen hoeveel schade soa's aanrichtten onder groepen jager-verzamelaars

Polygamie zit de mens in het bloed, pas met de komst van de moderne beschaving werd één seksuele partner de norm. Maar daar heeft de natuur een handje bij geholpen, beweren twee wetenschappers. Ze hebben berekend dat polygame samenlevingen zichzelf uitroeien doordat geslachtsziekten er welig kunnen tieren.

Evolutionair gezien is monogamie een vreemd verschijnsel, schrijven de twee - een Canadese wiskundige en een Duitse bioloog - in het vakblad Nature Communications. Het is voor de soort het gunstigst als een paar alfamannetjes het alleenrecht op de voortplanting hebben. Zo ging het in de oertijd van de mens als jager-verzamelaar, zo gaat het nog steeds in sommige culturen en bij mensapen.

Er zijn allerlei theorieën die de overgang naar een monogame maatschappij verklaren. De rol van de vrouw, machtsstrijd tussen de mannen, technologische ontwikkelingen of epidemieën. Die factoren spelen vast allemaal een rol, zeggen de twee onderzoekers, het is immers een complex proces. Maar ze verklaren niet wat het voordeel is van de groep als je zo'n monogame norm oplegt. Waarom zouden (bijna) alle mannen zich daaraan houden? En waarom zijn ze daarmee begonnen toen de mens ging boeren?

Omdat de groepen toen groter werden, is hun antwoord. De wetenschappers stelden een wiskundig model op waarin ze konden nabootsen hoe een geslachtsziekte zich in een groep verspreidt. Ze hadden allerlei knoppen waar ze aan konden draaien: de groepsgrootte, het geboorte- en het sterftecijfer, het aantal partners per man of de intensiteit van het seksuele verkeer.

Wat bleek? In kleine groepen van maximaal dertig volwassenen was een geslachtsziekte een kort leven beschoren. Maar maakten ze de groepen groter, zoals gebeurde toen de jager-verzamelaar zich begon te vestigen, dan werd de ziekte endemisch en richtte ze grote schade aan in de groep. Mensen stierven eerder of werden onvruchtbaar. In dat geval wordt het gunstig om monogamie op te leggen en overtreders te straffen, concluderen de twee. Groepen waarin dat gebeurt, zijn beter af. Dat wil zeggen, volgens hun wiskundige model transformeert 60 procent van de polygame samenlevingen na verloop van eeuwen in een monogame variant.

Ze erkennen dat ze in hun model grove vereenvoudigingen hebben toegepast. Ook weten ze niet hoe lang syfilis of chlamydia al onder de mens circuleren. En laten ze zich er ook niet over uit wat de impact is van moderne middelen, zoals geneeskunde of condooms, op de seksuele moraal. "Waar het ons om gaat is dat we laten zien dat maatschappelijke normen niet in een compleet isolement ontstaan. Onze normen worden mede gevormd door onze natuurlijke omgeving."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden