Geschilderde intimiteit

Floris Arntzenius (1864-1925) is vooral bekend vanwege zijn 'Haagse straatjes', waarin het opvallend vaak regende. In Gouda zijn nu de tekeningen en schilderijen te zien die hij van zijn gezin en vrienden maakte.

JOKE DE WOLF

Compleet met handtekening 'C. Fabritius' hangt het bekende schilderij van het puttertje in Gouda. Nét echt. Alleen heeft niet Fabritius, maar Floris Arntzenius het geschilderd: die schilderde de kopie tijdens of na een bezoek aan het Mauritshuis, en gaf het als verjaardagscadeau aan zijn vrouw Lide.

We zien kunstenaars graag als genieën die moeiteloos het ene na het andere meesterwerk uit hun mouw schudden, niet gehinderd door praktische problemen, gezinsleven of onzekerheid. Museum Gouda geeft met een bescheiden tentoonstelling over het 'huiselijke' werk van Floris Arntzenius een blik op die onderbelichte kant van het kunstenaarsbestaan rond 1900.

Arntzenius is bekend vanwege zijn Haagse stadsgezichten. Een kunstcriticus beschreef ze in 1903 treffend: 'Woelige straattoneeltjes, liefst bij regenachtig weer, de volle drukte van een marktdag, een kijkje in een van veelkleurig lichtgeflonker tintelende volkswijk. Hij houdt van woelige drukte. Een mooi glad straatje of pleintje, nette door glazenwasschers geboende huisjes zijn hem een gruwel.'

Bezoekers van de tentoonstelling in Gouda moeten het helaas met die omschrijving doen, want afgezien van een paar, inderdaad tinkelende aquarellen van het leven op straat, ligt de nadruk hier op het ándere werk van de schilder. Een kleine, intieme tentoonstelling met de tekeningen en schilderijen die hij maakte tijdens avonden die hij op de Haagse kunstenaarssociëteit Pulchri doorbracht, of gewoon thuis. Kunst die niet verkocht werd, en ook nu nog grotendeels in het bezit van de familie is, die het voor even uitleende. Een familie met wie het museum een bijzondere relatie heeft: achterneef Paul Arntzenius, (1883-1965) schonk zijn hele verzameling Franse en Nederlandse negentiende-eeuwse kunst aan het museum in Gouda, een mooie selectie daaruit is op de zolderverdieping te zien.

Floris Arntzenius, geboren in Soerabaja in 1864, verhuist op zijn tiende met zijn ouders naar Amsterdam. Daar, op de Rijksacademie, krijgt hij zijn opleiding, samen met George Breitner en Isaac Israëls. Hoewel hij als vriend en kunstenaar populair is in de hoofdstad, verhuist hij in 1892 naar Den Haag. Hij is actief in kunstenaarskringen, trouwt met Lide Doorman, die ook kunstenaar is, en ze krijgen vier dochters. En overdag schildert hij zijn goedverkopende stadsgezichten.

Ook als hij niet 'serieus' aan het werk is, tekent en schildert hij. Een Vermeer-achtig stilleven van zijn schildersgerei op een stoel, zelfportretten, leden en bezoekers in de rokerige sociëteit van Pulchri. Ontroerend is zijn 'Passie'-serie, in Gouda hangen er vijf van, naast elkaar. Arntzenius probeert een omhelzing tussen een staand stel in beeld te brengen - de vrouw op de blote rug gezien, de man toont zijn kruin en de armen om haar middel. Zij proberen in elkaar te versmelten, de kunstenaar probeert het, steeds opnieuw, vast te leggen.

Daar komen kinderen van, en ook hen volgt hij met potlood en penseel. 'Lidetje, een paar dagen oud', in een paar voorzichtige streken, 'Liesje schildert', 'Floortje speelt piano', allemaal in aquarellen. De schetsjes die hij daarvoor maakte, ook in Gouda te zien, tonen een zoekende, lang niet altijd zo trefzekere tekenaar.

Aan het eind van zijn leven keert Arntzenius zich af van de 'woelige straattoneeltjes', en richt zich op bloemstillevens. Een uitgekauwd onderwerp, maar ze zijn prachtig, verstild maar toch levendig. Alsof hij het niet kon nalaten heel subtiel te laten zien dat ook de sneeuwbessen of de Oost-Indische kers levende wezens zijn, die, net als de kinderen, nooit helemaal stil zitten.

HHHHH 'Floris Arntzenius en zijn passies', tot 18/6 in Museum Gouda, Gouda.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden