Geschiedenis die naar de keel grijpt

Na zeven jaar verbouwen en vernieuwen is een grote wens van het Joods Historisch Museum in vervulling gegaan. Een permanente tentoonstelling, verdeeld over de galerijen van de Grote en de Nieuwe Synagoge vertelt, chronologisch, het verhaal van de Joden in Nederland, van 1600 tot nu.

Precies 75 jaar na de officiële opening in 1932 – toen nog in de Waag op de Nieuwmarkt – heropent het vernieuwde Joods Historisch Museum, na een omvangrijke verbouwing en herinrichting, morgen zijn deuren voor het publiek. Wie het museum kent van voor de verbouwing zal wel even moeten wennen aan de nieuwe indeling, maar de aanduidingen op de muren wijzen feilloos de weg in de wirwar van gebouwen die dit complex van vier oude synagogen nu eenmaal is.

Nieuw zijn het auditorium en het prentenkabinet. Ook nieuw, maar al eerder geopend, zijn het permanente kindermuseum en de ruimte voor wisseltentoonstellingen op de begane grond. De verwezenlijking van die andere grote wens van de museumdirectie, een vaste tentoonstelling over de geschiedenis van de Joden in Nederland, is met de toevoeging van het nieuwste gedeelte, over de periode van 1900 tot heden, eveneens voltooid.

Je loopt nu vanaf de galerijen van de Grote Synagoge, waar (sinds 2004) de periode van 1600 tot 1900 in beeld wordt gebracht, via een loopbrug naar de galerijen van de Nieuwe Synagoge, zo de jongste geschiedenis in.

Het streven was deze geschiedenis voor de bezoeker zo realistisch mogelijk tot leven te wekken, hem er als het ware mee in contact te brengen. Daarin is het museum, met behulp van veel moderne, vooral multimediale techniek, wonderwel geslaagd. Het landschap van joods Nederland in de twintigste eeuw ontvouwt zich hier: terwijl je door de ramen uitkijkt op de oude jodenbuurt en de Portugese synagoge, vullen gigantische filmbeelden op drie plaatsen de muren van de Nieuwe Synagoge – historische beelden van voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog.

Binnen die muren wordt de geschiedenis, uitgesplitst in thema’s, nog tastbaarder gemaakt. Bij elk thema hoort een object, zoals een harington bij de Amsterdamse jodenbuurt, een illegale radio bij de onderduik en een koffer bij Westerbork. Op een beeldscherm met een keuzemenu (touchscreen) kan informatie over het betreffende object worden opgeroepen alsmede filmbeelden, interviews met nog levende Joden, en documenten, die verder op het thema ingaan.

Het is een indringende ervaring om, bij het thema ’joods leven in de provincie’, te kijken naar de onbezorgde privé-filmpjes van het joodse gezin Frank in de Betuwe – vrolijke straatbeelden, pret, met z’n allen schaatsen, sleeën, wandelen – terwijl je als je even opkijkt op de muur tegenover je ziet hoe Joden worden afgevoerd naar kamp Westerbork.

Veertien historische thema’s en gebeurtenissen passeren de revue. De Amsterdamse jodenbuurt, de joodse elite, de mediene (joods leven in de provincie), het religieuze leven, emancipatie, het joodse antwoord op de verzuiling, cultuur, de jodenvervolging, doorgangskamp Westerbork, onderduiken, de terugkeer uit de kampen, en dan: leven in leegte en de vraag weggaan (naar Israël) of blijven. Het laatste thema is een voorlopig happy end: de wederopbouw van vitaal joods leven in Nederland. Maar de verhalen die hier verteld en verbeeld worden, slaan je toch vooral ijskoud om het hart.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden