Column

Geschiedenis bepaalt mede de identiteit van een groep

Nelleke Noordervliet Beeld Nelleke Noordervliet
Nelleke NoordervlietBeeld Nelleke Noordervliet

Zo'n twintig jaar geleden begon ik aan de research voor een roman over slavernij en de manier waarop het verleden doorwerkt in het heden. Het onderwerp stond niet hoog op de agenda van de opiniepagina's en was nog niet belast met allerlei do's and don'ts. Ik voelde me vrij.

De geschiedschrijving bood veel interessant onderzoek. En zo maakte ik kennis met Tula en Toussaint Louverture, ik las boeken van en over de bevrijde slaven Olaudah Equiano en Ignatius Sancho, over Elmina, de driehoeksvaart, suikerplantages, en het abolitionisme, dat als uitvloeisel van de Verlichting streed voor afschaffing van de slavernij. Men vond het tijd dat Europa ook buiten haar grenzen de eigen principes van vrijheid, gelijkheid en broederschap zou toepassen en uitdragen. Ik leerde veel.

Toen het boek was verschenen had ik de allerboeiendste discussie erover in Amsterdam Zuidoost met een gezelschap nazaten van slaven. Het gesprek was levendig en vooral open. De schuldvraag vertroebelde het debat op geen enkele manier. We waren het over de feiten wel eens en ook begrepen we dat er verschil is in de emoties die door het verleden worden opgewekt, dat die emoties hoog op kunnen lopen maar dat verwijten over en weer ons niet helpen bij het vinden van een evenwicht in de relaties. Dat luchtte me enorm op.

Oproep tot meer bekendheid

In 1999 werd het Landelijk Platform Slavernijverleden opgericht. Een van de eerste daden was te komen tot een Nationaal Monument.

Sinds 2002 staat dat in het Oosterpark in Amsterdam en op 1 juli wordt daar en elders de afschaffing van de slavernij gevierd. De belangstelling voor het slavernijverleden leidde tot nog meer onderzoek, artikelen, boeken, reportages, films en documentaires.

Paradoxaal genoeg wordt nu nadrukkelijk geroepen om meer bekendheid van dat verleden. De gedachte is dat er te weinig aandacht aan wordt besteed, juist nu er meer aandacht aan wordt besteed.

De roep hangt samen met het groeiende zelfbewustzijn van een nieuwe generatie, mondig, goed opgeleid. Door de ervaring van wat 'alledaags racisme' wordt genoemd zoekt ze de wortel ervan in onbekendheid met de geschiedenis of onverschilligheid ervoor. Zelf waarschijnlijk opgegroeid zonder veel systematisch aangebrachte kennis over het eigen verleden heeft juist de toename en verspreiding van kennis in de laatste twee decennia hen geconfronteerd met die eigen geschiedenis. Geschiedenis bepaalt mede een identiteit van een groep, die ofwel zichzelf als groep ziet of als groep wordt behandeld. En die identiteit claimt de geschiedenis, eist haar op, en wil haar erkend zien, wil daardoor zelf gezien en erkend worden.

Digitalisering

Een mijlpaal in de ontsluiting van de geschiedenis van de slavernij is de digitalisering van de Surinaamse slavenregisters. Coen van Galen van de Radboud Universiteit en Maurits Hassankhan van de Anton de Komuniversiteit begonnen dit monumentale project onlangs met crowdfunding en vrijwilligers. Overheidssubsidie krijgen ze uitsluitend indirect. Deze methode is sneller, verzekert Coen van Galen me, en voelt ook saamhoriger.

Ik hoop dat zich niet alleen mensen met Surinaamse en Antilliaanse achtergrond hebben gemeld, maar ook mensen met Nederlandse achtergrond. Ik gebruik wat omslachtige omschrijvingen, omdat ik me - geheel in tegenstelling tot twintig jaar geleden - niet meer zo vrij voel. Ik weet sinds kort niet meer of ik termen gebruik die ongewild beledigend, neerbuigend of discriminerend zijn. Ik kan de gevoeligheden niet meer zo goed peilen. Wat op het ene moment nog wel kan is het volgende moment verboden en komt me op straf van Seada Nourhussen te staan.

Mijn roman 'Pelican Bay' zou nu waarschijnlijk onder het kopje 'culturele toeëigening' vallen en dus fout zijn; mijn poging tot historische empathie zou me nu weleens verweten kunnen worden. Je kan het zo goed niet doen of het deugt niet. Mij lijkt dat het verleden van ons allemaal is en dat we daar netjes mee om moeten gaan. Vandaag wordt de afschaffing van de slavernij gevierd. Dat is niet alleen voor de nazaten van slaven een feest.

Lees ook: 'Waarom herdenken weinigen de slavernij?'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden