Geschiedenis als politiek instrument

Historicus Peter Sierksma wil het vak geschiedenis verplicht houden op middelbare scholen (Podium, 30 oktober). Een geïnspireerd geschiedbeeld kan immers bijdragen aan de inburgering van nieuwe Nederlanders. Het vereist zijns inziens ook een nieuwe canon, waarbij de naam Seedorf valt.

In deze opvatting is geschiedenisonderwijs een vorm van maatschappijleer, waarmee het vak verwordt tot een politiek instrument. Eerder leverde dit al eindexamenonderwerpen op als de Duitse eenwording (toen bleek dat jongeren negatief dachten over Duitsers), vrouwengeschiedenis (toen het feminisme aan de man gebracht moest worden) en de Europese eenwording (als voorlichting over het verdrag van Maastricht). Alle interessante onderwerpen, maar ingegeven door louter actueel-politieke en niet wetenschappelijke of didactische overwegingen.

De zin en waarde van geschiedenisonderwijs is juist apolitiek. Los van de 'waan van de dag' wordt een bewustwording bijgebracht dat zaken niet vanzelfsprekend zijn. Uit het verdrag van München kunnen we niet leren dat we nu dictators hard moeten aanpakken, wel dat er een tijd was dat Hitler als aanvaardbare gesprekspartner werd gezien, en dat de zaken dus niet altijd zo helder lagen als ze nu, terugkijkend, lijken te zijn geweest. De waarde van geschiedenis ligt niet in het maken van simpele analogieën ('Nooit meer Auschwitz'), maar in het bijbrengen van het besef dat zulke analogieën veelal onhoudbaar zijn. In het onderwijs gaat het om historisch besef, niet om politieke urgentie.

Dit betekent niet dat het onderwijs over de Tachtigjarige Oorlog of de Tweede Wereldoorlog dient te gaan. Zo verdient het overweging dat jongeren, in een tijd dat koningin Beatrix nog altijd niet op haar onafhankelijkheidsdag Indonesië wenst te bezoeken, kennis hebben van de vrijheidsstrijd van Soekarno en Sharir of van het nogal typische optreden van kapitein Westerling in 'ons Indië'. Of dat elke jongere weet heeft van Surinaams vrijheidsstrijder Anton de Kom of het feit dat Nederland als een van de laatste landen de slavernij heeft afgeschaft.

Geschiedenis heeft in deze opvatting wel een maatschappelijke waarde, maar indirect. Het gaat om het bijbrengen van historisch besef, niet om het klakkeloos volgen van de grillige preoccupaties van beleidsmakers. En ironisch genoeg is het niet ondenkbaar dat juist dit historische besef meer bijdraagt aan de inburgering dan het bestuderen van Clarence Seedorf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden