Gescheurde gereformeerde kerken reiken elkaar de hand

De generale synode van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (GKV) in Elspeet.Beeld Rd, Albert-Jan Regterschot

Ze waren theologische scherpslijpers, zozeer zelfs dat ze in de jaren ’60 scheurden. Nu slaan twee van ’s lands jongste kerkverbanden weer aan het lijmen. Geen verrassing, want gereformeerden zijn de onderlinge muren al langer aan het afbreken.

De Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt (GKV) en de Nederlands Gereformeerde Kerk (NGK) willen over enkele jaren fuseren, meldt voorzitter Melle Oosterhuis van de landelijke kerkvergadering van de ‘vrijgemaakten’. 

Vorig weekend besloot die vergadering, de zogeheten generale synode, dat er ‘geen verschillen meer zijn op de weg naar kerkelijke eenwording’. Oosterhuis en zijn collega’s hebben al een voorlopige planning, zo vertelt hij nu desgevraagd. En ‘sluit zeker niet uit’ dat de kerken in 2023 één worden.

De 118 duizend ‘vrijgemaakten’ vormen de op twee na grootste kerk van het land. De NGK (33 duizend leden) ontstond in 1967, toen een groep dominees zich afscheidde en een nieuwe kerk stichtte (zie de cursieve tekst hieronder). De verschillen zijn niet groot: beide kerken zijn orthodox en houden op veel punten vast aan een letterlijke uitleg van de Heilige Schrift.

“We hebben geconstateerd dat er geen redenen meer zijn om niét over te gaan tot kerkelijke eenwording”, zegt Oosterhuis. Of de NGK’ers terugkeren naar hun oude kerkverband of dat de twee samen een nieuwe kerk oprichten, is nog niet duidelijk. “We gaan uit van gelijkwaardigheid. Zij komen terug naar ons, en wij naar hen.”

Vooral overeenkomsten

Over de rol van vrouwen in de kerk liepen de meningen lange tijd uiteen: de NGK heeft geen moeite met vrouwelijke voorgangers en draagt dat sinds 2004 ook nadrukkelijk uit, terwijl de vrijgemaakten daar niets van wilden weten. Afgelopen vrijdag gingen die laatsten overstag. Vrouwen mogen voortaan predikant, diaken en ouderling worden, besloten ze bij de landelijke kerkvergadering (synode) in Elspeet.

Over een handvol onderwerpen moeten de kerken meer duidelijkheid zien te krijgen, zegt Oosterhuis. Sommige zijn technisch van aard, andere zijn theologisch. Er zijn NGK-kerken waar praktiserende homo’s predikant kunnen worden of deel kunnen uitmaken van de kerkenraad. Vrijgemaakten wijzen dat af. “In hoeverre geef je daar ruimte om te gedogen? Ik kan me voorstellen dat je elkaar daar probeert te zoeken, en niet kiest voor rigide tucht, voor de botte bijl.” Geen van dat soort verschillen is wat Oosterhuis betreft zo ernstig dat de fusie erop kan afketsen.

Kerkmuren brokkelen af

GKV en NGK zijn niet de enigen die toenadering zoeken. Ook elders in gereformeerd Nederland zoeken broeders en zusters uit verschillende kerken elkaar op. Zo zijn er lokale gemeenten die bestaan uit NGK’ers en leden van de Protestantse Kerk in Nederland, en wordt ook samenwerkt met de Christelijke Gereformeerde Kerken, weer een ander kerkverband.

De ‘vrijgemaakte’ zuil, die enkele decennia geleden nog stevig overeind stond, is poreuzer geworden. De eigen krant, het Nederlands Dagblad, wordt ook gelezen door niet-vrijgemaakten. De vrijgemaakte politieke partij, de GPV, is in 1999 opgegaan in de ChristenUnie. En voor veel ‘vrijgemaakte’ en Nederlands-Gereformeerde jongeren is de evangelische EO Jongerendag al jaren vaste prik.

De vrijgemaakten hebben sinds de eeuwwisseling zo’n 6600 leden verloren – aan ontkerkelijking, maar ook omdat leden overtapten naar de NGK. Met die krimp hebben de fusieplannen niets te maken, zegt Oosterhuis stellig. “Dat is geen ogenblik aan de orde gekomen.”

Gereformeerden: binnen veertig jaar twee keer gescheurd

De ‘vrijgemaakte’ kerk ontstond in 1944, toen een aantal voorgangers zich afscheidde van de de Gereformeerde Kerken (die later is opgegaan in de PKN). Inzet van die scheuring was een discussie over de doop: vervalt de doop als iemand van zijn geloof valt of geldt: eenmaal gedoopt is altijd gedoopt? Enkele dominees gingen uit van het eerste en werden ontslagen.

In 1967 sloeg de vlam in de pan toen bekend werd dat een vrijgemaakte kerkgemeente in Groningen samenwerkte met een gemeente van de Gereformeerde Kerken. Er barstte een discussie los over de omgang met andere kerken. Een groep predikanten die met zulke openheid weinig moeite had, scheidde zich af en vormden de Nederlandse Gereformeerde Kerken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden