Geschenken Clinton voor Witte-Huisdief

DEN HAAG - Ruimhartig, zo mag de vergevingsgezindheid van de Amerikaanse president Bill Clinton wel worden betiteld. Wordt de jonge Nijmeegse student Gustaaf Sedee 48 jaar geleden door Harry Truman in het Oval Office, de presidentiële werkkamer in het Witte Huis, ontvangen, 'leent' hij daar als aandenken een doosje lucifers.

Geen boze frons van Clinton, geen woorden van verwijt als hij anno 1997 deze bedremmelde bekentenis hoort. Nee, de diefstal - want zo wil de president dat wangedrag van de jonge Sedee toch nog wel even voor een groot Ridderzaalpubliek noemen - wordt rijkelijk beloond. “Ik heb een paar veel leukere geschenken uit het Witte Huis meegebracht”, deelt Clinton aan het begin van zijn herdenkingstoespraak ter gelegenheid van 50 jaar Marshall-hulp mee: manchetknopen en chocolade voor de kinderen Sedee. Huiselijkheid en hartelijkheid tussen de serieuze toespraken van premier Wim Kok en de Amerikaanse president door.

Het contrast is groot tijdens de anderhalf uur durende bijeenkomst in de Ridderzaal. Op de gestoffeerde stoelen veel, heel veel, heren van doorgaans middelbare leeftijd in stemmig donkergrijs pak. Wie er van het balkon op neerkijkt, trekt bijna de slotsom dat ze allemaal dezelfde kleermaker hebben. De kleur moet komen van de bloemendecoraties of de rode en groene robes met witte kragen van het Nederlandse gospelkoor The Resurrection Singers. Of de rode overhemden van het Nederlands Wind Ensemble.

Nederlands politieke en diplomatieke elite, of wie dat denken te zijn, is naar de Ridderzaal gekomen. Het is net Prinsjesdag, zij het dat koningin Beatrix met haar dominerende goudgele hoed ditmaal gewoon op de voorste rij plaatsneemt, netjes tussen haar premier en de president in.

In de rij aan de overkant van het gangpad zitten al lang voor het hoge gezelschap de zaal betreedt de zwaargewichten uit de andere Europese landen. De massieve gestalten van de Duitse bondskanselier Helmut Kohl en de Belgische premier Jean-Luc Dehaene zitten bijkans aaneengesmolten op de tamelijk smalle stoelen.

Vele rijen achter het vorstelijke gezelschap viert een selectie uit het Nederlandse kabinet het feest mee. Annemarie Jorritsma heeft zich bijvoorbeeld vrij kunnen maken en doodt het wachten met onder meer de collega's Winnie Sorgdrager, Jan Pronk, Jozias van Aartsen en Hans Weijers. Collega Hans van Mierlo heeft andere dingen aan het hoofd. Hij moet er voor zorgen dat zijn Amerikaanse ambtgenote Madeleine Albright een goeie plaats krijgt. Zo ongeveer op rij vier plant hij haar neer en buigt zich nog even over haar heen. En daar is zelfs Tweede Kamervoorzitter Piet Bukman, die van het norse “Clinton wel of niet op bezoek, de kamer moet kunnen vergaderen”.

De koningin mag de Ridderzaal dan zo onderhand tot in ieder nisje kennen - en demonstreert daarom misschien weinig nieuwsgierigheid - voor de Clintons is de entourage nieuw en wat straalt het 'prachtig, prachtig' van hun gezichten af. Bewonderend gaan hun blikken de ruimte door. Als ze na afloop onder applaus de Ridderzaal verlaten, staan ze nog net niet te zwaaien naar de menigte, maar je ziet dat het ze moeite kost om zich te beheersen.

De toespraak van Kok is degelijk, zakelijk en met de blik op de toekomst gericht. Het visioen dat Marshall - de toenmalige Amerikaanse minister van buitenlandse zaken en geldschieter voor de wederopbouw van Europa - en Monnet - grondlegger van de Europese samenwerking - hadden van een onverdeeld Europa - democratisch, welvarend en in vrede levend -heeft nog lang niet aan belang ingeboet, stelt de premier vast. Een democratisch Europa is een morele keus, een welvarend Europa een tastbaar doel en een in vrede levend Europa een doel op zich.

Voordat 54 jonge dansers en danseressen in uit vlaggen gemaakte pakjes vrolijk de samenwerking tussen de staten uitbeelden in 'The Nations' blikt Clinton voor- en achteruit. De paar meter naar het katheder worden overbrugd met het stokje dat voor de president onderhand net zo eigen begint te worden als het stokske, waarmee Johan van Oldenbarnevelt zich in deze contreien placht voor te bewegen. Clinton memoreert hoe als eerste onderdeel van de Marshall-hulp een schip met 19 000 ton graan van Texas koers zette naar Frankrijk en hoe in 1952 de Amerikanen 13 miljard dollar in de Europese economieën hadden gestoken, vandaag de dag gelijk aan 175 miljard gulden. Wij, houdt de president zijn gehoor voor, moeten keuzes maken. Wij moeten een gezamenlijke toekomst vormen “waar alle volken de taal van de democratie spreken, waar we onze dromen kunnen najagen, waar het hele continent deelt in de welvaart, waar geen land ooit nog weer wordt buitengesloten”.

Op zijn mooist wordt de president als hij gaat vertellen van die Duitse tiener, die zich nog herinnert hoe Amerikaanse vrachtauto's zijn schoolplein kwamen oprijden om daar soep uit te delen “die de handen en de harten verwarmde”. Die man is nu de eerste bondskanselier van een vrij en ongedeeld Duitsland. Terwijl een daverend applaus wordt aangeheven, beginnen de lippen van Helmut Kohl te trillen en vullen zijn ogen zich langzaam vol tranen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden