Naschrift

Gert Brillenburg Wurth (1929-2018) was zo'n betrokken arts dat hij van vakantie terugvloog voor stervensbegeleiding

Met een chirurg uit Nicaragua, in het ziekenhuis in Eindhoven. Beeld RV

Hij was mateloos in zijn vele interesses. In zijn impulsiviteit ging hij overal vol overgave op in. Zijn dochters vragen zich af hoe het mogelijk was dat één leven ruimte bood aan zoveel activiteiten, aan zoveel tegenstellingen ook. Dr. Gerrit Hendrik Brillenburg Wurth overleed 27 december in Maarn.

Van kinds af stak hij goed in de kleren, zijn manieren hadden een vleugje adel, zoals een jeugdvriend opmerkte. Toch noemde Gert Brillenburg Wurth zichzelf een straatvechter, ook toen hij in Eindhoven een vooraanstaand uroloog was en tal van aanbiedingen kreeg, tot professoraten toe.

Dat streelde zijn ijdelheid, maar het was niet moeilijk te kiezen voor zijn passie, de zorg voor patiënten. Of eigenlijk voor mensen in het algemeen, bij voorkeur in zijn geliefde landelijke Brabant. Als hartstochtelijk tuinier was hij net zo lief onder wat hij 'de ware geleerden' noemde - kwekers, boomexperts en boeren - als onder medici en professoren.

Zijn carrière was een slijtageslag. Hij was nu eenmaal geen man van compromissen. Dat zou na pensionering niet anders zijn. Had hij een plan in zijn hoofd, dan zou het worden uitgevoerd. Koppig was hij, doelgericht. Gert kon mensen beroeren met zijn innemendheid en overtuigingskracht en buitte zijn enorme netwerk ten volle uit. Zo niet voor restauratie van de Mariakapel in zijn straat in Son en Breugel, dan wel voor de bouw van een weeshuis in Nicaragua.

Die sociale kant kreeg hij van zijn ouders mee. Tegen zijn vader Gerrit keek hij op. Als zoon van een scheepstimmerman had die het geschopt tot dominee van de Rotterdamse Breepleinkerk, waar hij zich in een buurt van havenarbeiders bekommerde om de armen.

Moeder Gerda was verpleegster, door haar zou hij als arts verpleegsters altijd op een voetstuk plaatsen. Ze legde hem in de watten, maar leerde hem ook doorzetten. Gert werd gepest omdat hij het zichtbaar beter had dan de buurtkinderen. Zo werd de straatvechter geboren.

Gert was elf toen de oorlog uitbrak en hij na het bombardement vanaf de kerktoren het centrum van Rotterdam zag branden. Ook zag hij die dag zijn vader huilen, bij terugkeer uit het ziekenhuis waar hij hulp had verleend.

Als kerkelijk opinieleider werd vader in de zomer van 1942 opgepakt en in kamp Haren opgesloten. Moeder kwam uit een familie van welgestelde sigarenhandelaren. Volgens de overlevering werd Gert door zijn ooms naar het Duitse hoofdkwartier gestuurd om bij de 'hoogste mof van Rotterdam' een kist sigaren af te leveren. Enkele maanden later was zijn vader weer thuis.

Als Gert in de kerk met zijn elektrische trein speelde, hoorde hij geluiden en kreeg het gevoel dat hij niet alleen was. Ofschoon er nauwelijks over werd gesproken, kreeg hij dat bevestigd: in twee zolderruimtes boven het orgel zaten drie joodse echtparen ondergedoken. Dat verklaarde de enorme hoeveelheden eten die werden bereid. Op een fiets met houten banden maakte Gert lange tochten naar de Hoeksche Waard op zoek naar eten.

Met een van zijn dochters in 1971. Beeld RV

Geheim van het orgel

De spanning die het geheim van het orgel opriep, bereikte een hoogtepunt toen vlak voor het einde van de oorlog soldaten de kerk binnenvielen op zoek naar wapens. Zijn vader was niet thuis, Gert werd, zoals hij vertelde, met een geweer in de rug gedwongen de kerk te openen en mee te gaan. Er werd niets gevonden.

De impact was enorm. Voor haar boek 'De Orgelzolders' interviewde Anja Matser hem diverse malen in de periode dat de eerste tekenen van alzheimer zich bij hem manifesteerden. Ze moest zich inhouden met doorvragen om hem niet van streek te maken. Hij was getuige geweest van executies en zat twee dagen in de gevangenis na het bekladden van een Duitse poster.

Het bleef onduidelijk of het tuberculose was of het gevolg van een stevige longontsteking, dat Gert vlak na de oorlog anderhalf jaar aan bed was gekluisterd. Of de verhuizing naar Kampen, waar zijn vader hoogleraar werd, en hij zich eenzaam voelde. Met het uitzicht vanuit zijn kamer over de IJssel droomde hij van avonturen in een zeilbootje.

Eenmaal hersteld maakte hij die droom waar. In Rotterdam kocht hij een zeilbootje en voer met zijn zichzelf aangeleerde techniek in zijn eentje terug naar Kampen. Op het water zou hij altijd gelukkig zijn, zeilend, surfend, zwemmend en schaatsend.

Zijn achterstand op school was door oorlog en ziekte enorm. Toch wilde hij dokter worden. Gert liet zich niet uit het veld slaan door een opmerking van zijn leraar Grieks: 'Ik zou mijn kat nog niet door jou laten behandelen'. Gert boog ook niet nadat hij zijn propedeuse niet had gehaald en hem psychologie werd geadviseerd. En hij werd erdoorheen gesleept door rechtenstudente Mia ter Brugge, zijn latere vrouw.

Wel schemerden al vroeg door zijn vrolijkheid en Bourgondische inslag ook andere, duistere stemmingen. In een dagboek vermengde hij humor, wanhoop en gevoel voor drama: "Ik zal zakken en wel op Grieks, Latijn en moderne talen. Wat moet ik beginnen - de straat staat mij te wachten of de kantoorkruk. Als ik er nog door kom is het louter genade. Ik kan niks, alleen maar vrouwen verleiden - maar wel drie tegelijk!"

Zijn lijfspreuk luidde 'Ik ken geen vitale angsten'. Een studievriend signaleerde iets anders: "Gert kon goed feestvieren, maar als hij wat dieper in het glaasje gekeken had, kon hij ook somber voor zich uit kijken en dan kon achter zijn jovialiteit en uitbundigheid - toen al - een man tevoorschijn komen die bezig was met de dood."

Psalm 116 hoorde daarom bij Gert, die voor elke situatie wel een passende tekst of citaat uit de Bijbel had. Het gebeurde zelfs dat hij tijdens het opereren psalmen zong.

Gert verstopte zijn onzekerheid en angst voor de dood achter bravoure en avontuur. Juist als onweer naderde, dook hij de zee in. Toen hij op latere leeftijd leerde skiën, moest dat zo steil en zwart mogelijk.

Na een tocht als scheepsarts op de Holland-Amerika-lijn terug bij vrouw en oudste dochter Jantien. Beeld RV

Boeiend en veeleisend

Zijn tegenstellingen maakten hem tot een boeiende persoon, maar voor Mia en hun drie dochters Jantien, Gerda en Kiene was hij soms moeilijk en veeleisend in de omgang. Dat gold ook voor samenwerken. Hij kon mensen enorm enthousiasmeren maar hen, in zijn geestdrift en grenzenloosheid, te weinig ruimte geven. Dat leidde weleens tot botsingen.

De eerste periode van zijn werkzame leven was loodzwaar. Tijdens zijn specialisatie sliep hij vaak in het ziekenhuis. In het Diaconessenhuis in Eindhoven stond hij er met zijn praktijk alleen voor. Zijn betrokkenheid bij patiënten was zo groot dat hij tijdens vakanties stiekem belde met het ziekenhuis, of terugvloog voor stervensbegeleiding.

Ondanks zware werkweken wekte hij zijn dochters in de weekeinden vroeg om te gaan schaatsen. Onderweg schalde de Wurth Top 100 door de autoluidsprekers, tapes met alle muziekstijlen die hij ook in zijn operatiekamer afdraaide. Daarna deed hij als arts zijn ronde, waarbij hij zijn dochters stimuleerde patiënten een handje te geven, want 'dat vinden ze leuk'.

Aandacht was zijn sleutelwoord. "Ik ben ervan overtuigd dat we met een luisterend oor voor de patiënt een heleboel diagnostisch onderzoek kunnen schrappen. We zouden er gigantische besparingen mee kunnen bereiken."

Met die aandacht redde hij Mia het leven. Ze had volgens de huisarts een griepje. Gert vroeg telefonisch vanuit Nicaragua door en stuurde haar onmiddellijk naar het ziekenhuis waar een kritieke verstrengeling van haar darmen werd geconstateerd. Zijn aandacht voor anderen viel later op als hij zijn vrouw in het verzorgingstehuis bezocht, en de andere bewoners het gevoel gaf er ook voor hen te zijn.

Met zijn oudste zus, Mia. Beeld RV

Pensioen was doorwerken. In Veghel zette hij 1995 in het Sint Joseph Ziekenhuis nog even een urologisch centrum op, met een dependance in Nicaragua. Algemeen directeur Peters kwam erachter dat Gert een curriculum vitae had van 'liefst zes dik-getypte pagina's lang'. Onder de vele functies was het voorzitterschap van de European Board of Urology, waarmee hij als eerste voor zijn medisch vakgebied uniforme Europese exameneisen verwezenlijkte.

In het kader van de stedenband tussen Eindhoven en Chinandega sprak Gert een Nicaraguaanse collega en was onthutst over zijn primitieve werkomstandigheden. Hij scharrelde apparatuur bijeen en wierf fondsen onder zijn Rotaryvrienden. Vervolgens stortte hij zich volledig op hulp aan het land. Eindhovens burgemeester Welschen noemde Gert 'de buitenboordmotor' van de stedenband.

In 2008 werd hij ereburger van Chinandega, waar mede dankzij zijn inspanningen de kwaliteit van twee ziekenhuizen werd verbeterd en een weeshuis verrees. Hij leerde zijn collega's ter plekke nieuwe apparatuur gebruiken voor onder meer kijkoperaties. In 1998 streek Gert luttele dagen na orkaan Mitch met door hem ingezameld geld neer in het noodgebied. Reizend door het land werd hij getroffen door de armoede en uitzichtloosheid van straatkinderen. Hij wierf fondsen voor scholen op Corn Island en een project voor ecologische tuinbouw.

In Nicaragua genoot hij als uitbundige zanger van de sfeer in de baptistenkerken en de warmte en aandacht die hij van de mensen kreeg. De zee trok hem als een magneet, een Nicaraguaanse vriend veronderstelde dat hij afstamde van de vis. Op land voelde hij zich vrij, licht reizend met een rugzakje, zoals vroeger tijdens meerdaagse wandel- en fietstochten.

Thuis vormde zijn tuin een uitlaatklep voor zijn drukke leven. Vrienden, gasten en eenzame patiënten die werden onthaald op wijn en door hemzelf als masterchef bereide spijzen, werden eerst een half uur lang meegetroond door zijn paradijs.

Een vergankelijk paradijs. Op de dag van zijn uitvaart werd het in opdracht van de nieuwe eigenaars met een bulldozer platgewalst.

Dr. Gerrit Hendrik Brillenburg Wurth werd op 12 december 1929 geboren in Oost- en West-Souburg en overleed op 27 december 2018 in Maarn.

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende en minder bekende mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl. 

Lees meer afleveringen op trouw.nl/naschrift.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden