Gerommel met biologische tomaat

Is onze biologische tomaat echt wel bio? Nederland importeert biologische groenten uit Spanje om aan de vraag te voldoen. Maar in Spanje is de controle gebrekkig.

Mieren kruipen in rap tempo vooruit in een van de kassen van Ana Acosta en José Martinez, kwekers van groenten in Campohermoso (Andalusië), gelegen in het grootste aaneengesloten kassengebied ter wereld. Het stel is overgestapt op biologisch telen. Geen gifspuit komt hier nog de kas binnen. Acosta: „Biologische groenten zijn gezonder, zowel voor de consument om te eten als voor ons om te telen. Wij hoeven nu niet meer met gif te werken. En je kunt er een hogere prijs voor vragen.”

De afgelopen jaren heeft de biologische landbouw in Spanje een enorme groeispurt doorgemaakt. In Andalusië ligt meer dan de helft van dit biologische areaal. Het aantal hectaren met biologische groenteteelt is hier de afgelopen vijf jaar nagenoeg verdubbeld, tot 2.759 hectare.

Het gaat hierbij voornamelijk om teelt van tomaten, komkommers en andere groenten die in kassen groeien. Ter vergelijking: Nederland beschikt over 70 hectaren biologische kassenteelt. Tachtig procent van de biologische groenten uit Spanje is bestemd voor Noordwest-Europa, waaronder Nederland.

Toch maakt het kwekersechtpaar Acosta en Martinez steeds minder winst op hun biologische groenten. De hogere prijs heeft lieden van minder goede wil aangetrokken, verklaart Miguel Cazorla, president van AgriEco, een verkooporganisatie waar biologische telers bij zijn aangesloten.

„Sommige bedrijven bieden hun gangbare groenten nu aan als biologische waar. Dat is fraude, waardoor het bioaanbod hier in Andalusië nu af en toe de vraag overtreft”, stelt Cazorla. „De prijs die telers ontvangen voor biologische groenten daalt daardoor soms zelfs tot aan het niveau van gangbare groenten.”

Esteban Caballero, president van Costa de Nijar, een verkoopvereniging van gangbare en biologische telers in Andalusië, rekent dat voor. „Een kilo gangbare trostomaten ligt in de supermarkt voor euro 2,99 te koop. Een teler ontvangt daar euro 0,70 tot euro0,80 voor. Maar de consument betaalt voor een kilo biologische trostomaten euro 5,98. Bijna het dubbele. Terwijl de teler er euro 0,80 tot euro 0,90 voor krijgt.”

„Biologisch telen kost meer geld”, aldus Cazorla. „De benodigde producten zijn duurder, er is meer kennis voor nodig en meer arbeidskracht. Ook is de opbrengst per vierkante meter lager. Biologische groenten moeten dus meer geld opleveren, anders is het niet meer rendabel.”

Voor de biologische sector is het belangrijk dat er zo min mogelijk fraude is. Caballero: „Certificerende instanties moeten veel beter controleren hoeveel kilo’s biologische telers oogsten en aan hun verkooporganisatie leveren. Er zijn natuurlijk altijd betere en slechtere telers. De ene tuinder oogst bijvoorbeeld 40.000 kilo op een hectare en de andere 60.000 kilo, maar dat kan niet 100.000 kilo zijn.”

Volgens Caballero vindt fraude nu gemakkelijk en onopgemerkt plaats. „Als een supermarkt meer tomaten heeft besteld dan telers van een verkooporganisatie hebben geoogst, neemt die verkooporganisatie groenten af van een tuinder die gangbaar teelt maar wel biologisch bestrijdt. Ze testen die groenten om te zien of er geen pesticidenresidu’s op zitten. En dan halen ze het hun bedrijf binnen onder de naam van een eigen teler.”

AgriEco kreeg de afgelopen tijd al van drie biologische telers te horen dat hun verkooporganisatie groenten die nog in omschakeling zijn als biologisch verkoopt. Een manager van een biologisch bedrijf dat zowel biologische groenten teelt als verhandelt, heeft een tijdje terug aangifte gedaan van fraude. Op een veiling ontdekte hij dat een biologisch bedrijf gangbare groenten opkocht, waarschijnlijk om deze als ’biologisch’ verder door te verkopen.

Het certificaat van dit bedrijf is ingetrokken. Of de praktijken daarmee zijn gestopt, is niet zeker: er zijn immers zes certificerende instanties in Andalusië. Als de ene instantie het certificaat van een bedrijf intrekt, is het mogelijk dat een bedrijf zich door een andere instantie opnieuw laat certificeren.

Een certificerende instantie hoort te controleren hoeveel kilo biologische groenten een teler oogst, hoeveel kilo de verkooporganisatie waar deze teler bij is aangesloten afneemt en hoeveel kilo deze verkooporganisatie aan een importeur of supermarkt levert. Deze cijfers moeten met elkaar overeen komen.

Maar telers en verkooporganisaties zijn in Andalusië vaak bij verschillende certificerende instanties aangesloten. Gegevens over geoogste of geleverde kilo’s staan niet centraal geregistreerd.

Europese regels die het verwisselen van gangbare en biologische groenten moeten voorkomen, zijn gemakkelijk te omzeilen of niet toereikend. Zo mag een bedrijf niet dezelfde soort groenten in biologische én gewone varianten op hetzelfde perceel telen. In Andalusië liggen kassen met gangbare en biologische teelt van precies dezelfde soort trostomaten of puntpaprika’s naast elkaar. Die kassen zijn in bezit van andere eigenaars, maar meestal zijn die familie van elkaar. Ook komt het voor dat een gangbare en een biologische kas bij andere bedrijven zijn ondergebracht, maar dat de kassen naast elkaar liggen, dezelfde manager hebben en hetzelfde verpakstation delen.

Verpakken van biologische en gangbare groenten in dezelfde hal is toegestaan volgens Europese regels. Dat mag ook op dezelfde lopende band gebeuren, mits er voldoende tijd tussen zit om de band te reinigen zodat pesticidenresten niet op biologische groenten terecht komen. Dit systeem biedt geen garantie op het gescheiden houden van biologische en gangbare groenten.

Testen op pesticidenresidu’s gebeurt in elke stap van de handel in biologische groenten. Maar met deze testen komt het verschil tussen een biologische en gangbare tomaat –mits deze biologisch is bestreden– niet naar voren. Alleen controle op kilo’s brengt verwisseling van beide producten aan het licht.

Het bedrijf Agrocolor, een van de certificerende organisaties, heeft in het afgelopen jaar twee twijfelachtige praktijken ontdekt. Maar woordvoerder Raúl Ramos denkt daarbij niet meteen aan fraude. „Telers verkochten groenten die nog in omschakeling waren als biologisch. Dat ging om een kwart van hun oogst. Ze hadden per ongeluk de codes verwisseld. Gewoon een klein foutje.”

Ook Francisco Casero, president van het Comité Andaluz de Agricultura de Ecológica –de belangrijkste certificerende instantie in Andalusië– betwijfelt of er wordt gerommeld met de biologische tomaten. Ook ontkent hij in eerste instantie dat er in Andalusië verkooporganisaties zijn die zowel in gangbare als biologische groenten handelen. Maar wanneer hij namen hoort van bedrijven die andere sprekers geven, trekt Casero zijn woorden snel in.

De toenemende internationalisering van de handel in biologische producten brengt risico’s, bevestigt Chris Maan, woordvoerder van de Nederlandse certificerende instantie SKAL. Maan: „Wij krijgen de laatste jaren steeds meer meldingen over biologische producten waarbij twijfel bestaat over de biologische status.” In 2007 waren dat er 44, dat is 11 keer zoveel als in 2005. „Bij de helft daarvan waren inderdaad problemen. Daarbij ging het voornamelijk om residu’s van niet toegestane bestrijdingsmiddelen.” Twee keer betrof het biologische groenten uit Spanje.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden