Geroepen door de beste foto

Hij was betrokken bij de oprichting van de belangrijkste internationale fotowedstrijd die in Nederland wordt georganiseerd: World Press Photo. Vandaag wordt voor de vierenveertigste keer de World Press tentoonstelling geopend in de Nieuwe Kerk te Amsterdam. Fotograaf Peter van Breukelen (78): ,,Wie je ook spreekt van de oudgedienden, ze claimen allemaal dat zij de exclusieve oprichter zijn.''

De receptionist loopt naar een man die aan de leestafel zit. ,,Meneer van Breukelen, uw bezoek is gearriveerd.'' In het Haagse Promenadehotel is Peter van Breukelen geen onbekende. Jarenlang werkte hij als fotojournalist voor de Haagsche Courant waar hij tot zijn pensionering in dienst was als fotoredacteur. Standplaats: Den Haag.

Naast zijn werk was hij in de jaren vijftig voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Fotojournalisten en betrokken bij de oprichting in 1949 van de Zilveren Camera, een van de meest prestigieuze wedstrijden voor fotojournalisten. Omdat steeds meer buitenlandse fotografen wilden meedingen om de Zilveren Camera, werd in 1955 World Press Photo opgericht. Van Breukelen: ,,Er deden negen landen mee. We hebben toen bepaald dat de jury internationaal moest zijn.''

Tegenwoordig is World Press Photo een in Amsterdam gevestigd bedrijf met 14 personeelsleden in vaste dienst. Naast de tentoonstelling worden masterclasses en lezingen georganiseerd. De jurering kost dagen, zo niet weken. Zo'n 3600 fotojournalisten uit 115 verschillende landen zenden in.

Van Breukelen: ,,Ik zorgde altijd dat oost en west evenredig vertegenwoordigd waren in de jury. Dus vroegen we twee Russen en twee Amerikanen, maar ook een Engelsman, een Duitser en een Fransman om de balans zo zuiver mogelijk te houden. Dat lukte lang niet altijd. De Amerikanen zijn gek op prijzen. Die willen hoe dan ook winnen. De Russen hadden een heel ander doel voor ogen: dat van het collectief. Die zijn gewoon anders opgevoed. Ik kon ze maar niet uit het hoofd praten dat het geen landenwedstrijd was.''

Het jureren is ook een verhaal apart. ,,De Amerikanen kozen altijd een 'eigen' foto en als het enigszins kon een oorlogsfoto. Misschien kunt u zich die foto herinneren van een tank met een Vietnamees die er achteraan werd gesleept. De Russen vonden het prima dat de Amerikanen die foto kozen. Dat was een foto die zij in hun propaganda konden gebruiken. De Russen zeiden altijd: 'Laat de Amerikanen maar eerst kiezen'.

,,Ik heb een Engelse fotoredacteur gekend die na één dag al zei: 'Ik ben klaar'. Die man had zo zijn eigen methodes. Volgens hem was het heel simpel. 'Ik loop langs de foto's,' vertelde hij, 'en dan word ik geroepen'. Door wie?, vroeg ik nog. Weet u wat hij antwoordde? 'Door de beste foto'.'' Van Breukelen lacht. Om er ernstig op te laten volgen: ,,Weet u wat de beste jury is? De kinderjury. Die wordt in de keuze niet belemmerd door allerlei regeltjes.''

,,In een jury van tien mensen hebben die tien natuurlijk allemaal een verschillende visie.'' Dat leverde verhitte discussies op. ,,We hebben in 1985 het geval gehad van dat meisje in Columbia.'' Door een uitbarsting van de vulkaan Nevado Del Ruiz zat de 13-jarige Omaira Sanchez vast in de modder; na verscheidene pogingen haar te bevrijden stierf ze. De Franse fotograaf Frank Fournier won er de World Press mee.

Van Breukelen: ,,Daar zijn zo'n 500 foto's gemaakt. Iedere fotograaf die langskwam, nam rustig de tijd, want de volgende dag zat dat meisje er nog. Zo'n foto moet je natuurlijk niet meenemen in je beoordeling. Want welke foto neem je dan? U moet goed begrijpen: het was een wereldgebeurtenis zonder meer en je mag wat mij betreft die foto ook nog op de tentoonstelling hangen. Maar zo'n foto heeft niets met fotografische kunde te maken. Als u met uw boxje was langsgelopen, had u ook een foto gemaakt. Niemand loopt aan zo'n situatie voorbij. Dan zou je ook nog nalatigheid verweten kunnen worden.''

De kwaliteit van de inzendingen is volgens Van Breukelen door de jaren heen niet veel veranderd. Toch zijn er verschillen. ,,Als je in de jaren vijftig een foto maakte van een agent die met getrokken gummistok een jongen bedreigde, was dat de hoogste sensatie. Daar kon je al een prijs mee winnen. Tegenwoordig moet een agent die jongen met zijn sabel in stukken hakken, wil die foto een prijs krijgen.''

Van Breukelen is er trots op dat hij 'mede vroedvrouw' is van deze internationale tentoonstelling. ,,Ik ben blij met het hele apparaat erachter. Het is echt een bedrijf geworden. Trouwens: World Press is een instituut dat een vermelding in het Guinness Book of Records mag hebben voor het aantal oprichters. Ik heb de akte bij de notaris getekend in opdracht van de algemene vergadering van de NVF, waarvan ik toen voorzitter was. Alle destijds aanwezige fotografen, dat waren er zo'n zeventig, zijn in feite oprichter. Maar wie je ook spreekt van de oudgedienden, ze claimen allemaal dat zij de exclusieve oprichter zijn.''

Fotojournalist Bram Wisman (79), aanwezig tijdens die bewuste vergadering: ,,Kees Scherer en ik hebben het voorstel ingediend tot oprichting van World Press. Het bestuur was in eerste instantie tegen, om financiële redenen. Het eerste bestuurslid dat overstag ging, was Ben van Meerendonk. Die heeft nog jaren in de organisatie gezeten. De eerste tentoonstelling hebben we met zijn drieën georganiseerd. Scherer en ik zijn na een jaar uit de organisatie gestapt, omdat er wat conflictjes waren.''

Ben van Meerendonk (86) was dertien jaar secretaris van World Press Photo: ,,Ik vond het zó leuk om te doen, dat ik mijn eigen werk als fotojournalist in feite heb verwaarloosd. Het idee is ontstaan op het terras van het Amsterdamse café Scheltema. Daar zaten Wisman, Scherer en ik te discussiëren hoe het zou zijn om de Zilveren Camera internationaal te maken.''

Van Breukelen: ,,In Den Haag lopen er ook drie rond die zeggen dat zij de grondleggers zijn. Maar ik blijf erbij: het was een gezamenlijk besluit, genomen door de leden. Laten zij die zeggen dat ze dé oprichter zijn, zich met z'n allen op de borst kloppen. Dat zal me een flink lawaai geven.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden