Gered van de kevers

Trouw trekt door Nederland en test 'tempels' van velerlei soort. Vandaag: Stefanuskerk, Westerbork.

Het eerste wat opvalt
Het is een wonder dat we in dit eeuwenoude kerkje kunnen zitten. Bijna had de Bonte Knaagkever de eeuwenoude zolderbalken volledig doorboord. De kever was ook al begonnen aan de preekstoel. Nu is de boel gerestaureerd.

"U bent gast?", vraagt de mevrouw die de liturgie aangeeft en het Nieuwe Liedboek uitleent. "Brengt u die na de dienst wel even terug? We zijn er al één kwijt."

Op mijn uitgeleende exemplaar staat op de bovenkant van de bladzijden een ichtusvis getekend. Ik mag dat wel lijden: ruig maar toch liefdevol omgaan met de dingen. Een liedboek is tenslotte een gebruiksvoorwerp. Over tien jaar horen die zangbundels uit elkaar te liggen. Bladzijden die de rug hebben losgelaten. Ezelsoren erin. En van die verfrommelde, versleten hoeken.

De kerkgangers
Een aantal kerkgangers is ook wat versleten. "Ik heb net een nieuwe knie, dus ik kan nog niet fietsen", zegt de één. "Ik heb vorig jaar een nieuwe heup gekregen", zegt de ander. Daarna gaat het over doppinda's. Het orgel speelt.

Dominee Joanne van Kempen - die eigenlijk voorganger is van de andere wijkgemeente, maar vandaag aan kanselruilen doet - bidt: "Eeuwige. Verwarm ons zo dat we ontdooien. Dat onze harten opengaan." Tijdens het zingen kijkt dominee regelmatig over haar bril naar de gemeente. Alsof ze wil checken of het wel goed gaat. Maar dat is vast niet de bedoeling.

Hoe is de preek?
De dominee begint met een vers van Huub Oosterhuis. 'Verdoofd en schamper van gemis', heet het. Het is het startpunt van een preek over grondhoudingen. Dat we een wereld vol leed met een pessimistische, realistische en zelfs cynische kijk tegemoet kunnen treden.

Pessimisten bijvoorbeeld, gaan er volgens de dominee vanuit dat we tóch niets kunnen veranderen aan al het leed om ons heen. "Idealen hebben dan dus weinig zin."

De dominee stopt allerlei ingrediënten in de preek. Filosofen Thomas Hobbes en Jean-Paul Sartre komen voorbij. Dan gaat het over de herkomst van het begrip 'Makarios', en over het Hebreeuwse woord 'Anav', dat 'zachtmoedige gelatenheid' betekent.

De dominee bewaart tot het laatst welke grondhouding we beter wél kunnen aannemen in plaats van de pessimistische of cynische. Gelukkig maar, want ik was al bang dat ik naar huis zou moeten met een open einde. "Doe wat ge kunt", bemoedigt ze. "Men hoeft niet volmaakt te zijn. Het is een weg van vallen en opstaan. Maar je bent niet de enige op de weg. Als we ons dat beseffen, durven we de wereld in."

Reden om wel te gaan
Het is een lieve, betrokken gemeenschap die samenkomt in een stokoud gotisch kerkje uit de vijftiende eeuw. En er hangen twee bijzondere olieverfschilderijen van de schilder Reinhart Dozy. Eén schilderij, uit 1913, heet 'Kerkuitgang Westerbork'. Er is een groepje kerkgangers in Drentse kostuums op te zien, die door de kerkdeur stapt. De plaatselijke bevolking stond destijds model.

Reden om niet te gaan
Wie van toeters en bellen houdt, vindt een traditionele dienst als deze misschien ietwat te saai.

Westerbork
De protestantse gemeente in Westerbork bestaat uit twee wijkgemeenten: Stefanus en de Voorhof. Beiden zijn nu onderdeel van de Protestantse Kerk in Nederland. Stefanus is hervormd, de Voorhof is gereformeerde. De dominees ruilen af en toe van kansel. De Stefanuskerk was vóór de Reformatie gewijd aan de heilige Stefanus. Er werd al over de 'capella te Burch' (Westerbork) geschreven in 1206. Volgens historici moet de kapel toen van hout en plaggen zijn geweest.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden